Aφιέρωμα: 8 φιλμ - πρότυπα ως "ταινίες είδους"

Κάθε τόσο, εμφανίζεται μια ταινία που επαναπροσδιορίζει ή ορίζει ένα είδος. Μπορεί να μην είναι η πρώτη, αλλά θέτει το πρότυπο για όλες τις επόμενες, γίνεται το «blueprint» (δομικό πρότυπο) για έναν εντελώς νέο τρόπο αφήγησης που αντηχεί σε όλη την ιστορία του κινηματογράφου. Αυτοί οι τίτλοι, που εκτείνονται από τη δεκαετία του '40 έως το '90, πήραν ιστορίες που θα μπορούσαν να ήταν μια περαστική μόδα και τις μετέτρεψαν σε κινηματογραφικούς θρύλους. Κάθε μία από αυτές υπήρξε το σημείο όπου η κινηματογραφική ιστορία είπε: «Εδώ αλλάζει το παιχνίδι».

The Maltese Falcon (1941) — Το blueprint του φιλμ νουάρ

Ο Τζον Χιούστον, μεταγράφοντας τον Χάμετ στη γλώσσα του σινεμά, δεν κατασκευάζει απλώς μια αστυνομική ιστορία∙ υλοποιεί το βλέμμα του film noir. Δεν ήταν η πρώτη νουάρ ταινία, αλλά ήταν η πρώτη «mainstream επιτυχία που έφερε τα ενεργά συστατικά του νουάρ μαζί». Αυτή η συγκέντρωση των αρχέτυπων –ο σοβαρός ντετέκτιβ Σαμ Σπέιντ (Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ), η αξιόπιστη απιστία της femme fatale (Μέρι Άστορ) και η σκοτεινή ατμόσφαιρα του Σαν Φρανσίσκο– καθιέρωσε την οπτική φόρμα του νουάρ: την οπτική αντίθεση (chiaroscuro), την παραμορφωμένη ηθική και τον κυνισμό ως τον μόνο βιώσιμο τρόπο ύπαρξης στην αστική ζούγκλα.

The Good, the Bad and the Ugly (1966) — Η όπερα της βίας

Ο Σέρτζιο Λεόνε δεν σκηνοθετεί∙ συνθέτει. Τα κοντινά μάτια που συστέλλονται, οι εκρήξεις της παρτιτούρας του Έννιο Μορικόνε, η σκόνη που μοιάζει με αιώνια ομίχλη — όλα αυτά χτίζουν την υπερβολή του spaghetti western. Ο Κλιντ Ίστγουντ, ο Ελάι Γουάλακ και ο Λι Βαν Κλιφ δεν είναι απλώς χαρακτήρες∙ είναι αρχέτυπα, κωδικοποιημένα σε τρία επίθετα που ορίζει ο τίτλος.

Η ταινία, αν και τρίτη στη «Τριλογία των Δολαρίων», είναι η στιγμή όπου το ιδίωμα του ιταλικού western φτάνει στη μέγιστη πυκνότητά του. Το περίφημο standoff τριών προσώπων δεν είναι απλώς μια σκηνή — είναι ένα μάθημα χώρου, χρόνου και μοντάζ. Η μονομαχία στο φινάλε παραμένει εμβληματική μέχρι σήμερα.

Night of the Living Dead (1968) — Η κοινωνία ως σάρκα που τρώει τον εαυτό της

Ο Τζορτζ Α. Ρομέρο δεν δημιούργησε απλώς την «ταινία ζόμπι» όπως τη γνωρίζουμε, αλλά μεταμόρφωσε τη φιγούρα του ghoul σε «αλληγορία μιας κοινωνίας που καταβροχθίζει τον εαυτό της εκ των έσω». Αυτή η κεντρική μεταφορά της αποκάλυψης –όχι ως εξωτερική απειλή, αλλά ως εσωτερική διάβρωση– έγινε το θεμέλιο του σύγχρονου αποκαλυπτικού τρόμου. Έκανε τα ζόμπι «πλάσματα που τρώνε σάρκα, δημιουργώντας μια αλληγορία μιας κοινωνίας που καταβροχθίζει τον εαυτό της εκ των έσω».Επιπλέον, το φιλμ λειτούργησε ως καταλύτης για τον ανεξάρτητο τρόμο (indie horror), αποδεικνύοντας ότι το δυναμικό όραμα μπορεί να παρακάμψει τα μεγάλα στούντιο και να έχει κοινωνικό αντίκτυπο.

Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977) — Στο διάστημα, κανείς δεν μπορεί να σε ακούσει να αλλάζεις την ιστορία

Ο Τζορτζ Λούκας ξεκινά μια saga που θα γίνει η πιο κερδοφόρα pop-mythology μηχανή στον κόσμο, Nαι, space westerns υπήρχαν. Αλλά το Star Wars βάζει ταχύτητα, χιούμορ, χαρακτήρες με σπαθιά από φως και μια αίσθηση ότι ο γαλαξίας είναι ένα μεγάλο, επικίνδυνο, αλλά διασκεδαστικό μέρος.  Το Star Wars γίνεται το σημείο αναφοράς για το πώς η περιπέτεια στο διάστημα μπορεί να συνδυάζει χιούμορ, ταχύτητα, συναισθηματική καθαρότητα και έναν ολόκληρο «κόσμο» ως αόρατο συμπρωταγωνιστή.

Superman (1978) — Ο μύθος ως σύγχρονο ευαγγέλιο

Το «Superman» του Ρίτσαρντ Ντόνερ αποδέσμευσε την ταινία κόμικ από το παιδικό της πλαίσιο και τη μετέτρεψε σε superhero spectacle. Ο Ρίτσαρντ Ντόνερ δημιουργεί όχι απλώς μια μεταφορά κόμικ, αλλά την πρώτη «υπερηρωική επική αφήγηση». Δεν ήταν η πρώτη μεταφορά κόμικ, αλλά ήταν το μεγάλο έπος για όλες τις ηλικίες, με ειδικά εφέ που εξυπηρετούσαν μια ιστορία μεγάλης κλίμακας. Kάθε origin story από τότε ευθυγραμμίστηκε με το μοντέλο του 1978.

Halloween (1978) — Η γεωμετρία του φόβου

Ο Τζον Κάρπεντερ και η Ντέμπρα Χιλ χαρτογραφούν την βασική δομή του slasher, γράφουν τον μύθο με δύο κινήσεις: ένα λευκό βαμμένο πρόσωπο και μια μελωδία δύο νοτών. Το Halloween χαράσσει τον σκελετό του slasher: την απομόνωση, τον δολοφόνο-σκιά, την ηθική τιμωρία, την τελετουργία του τρόμου. Ο Τζον Κάρπεντερ φτιάχνει ταινία τρόμου με τόσο λίγα χρήματα και τόσο πολύ στιλ που θα έκανε κάθε σύγχρονο παραγωγό να ιδρώσει... 

This is Spinal Tap (1984) — Το mockumentary ανεβάζει ένταση 

Ο Ρομπ Ράινερ κάνει ντεμπούτο με μια ταινία που είναι τόσο ψεύτικη, που μοιάζει αληθινή — και τόσο αληθινή, που μοιάζει ψεύτικη. Έθεσε το οριστικό πρότυπο για το mockumentary. Η ταινία χρησιμοποίησε εκτεταμένο αυτοσχεδιασμό και ένα απολύτως πειστικό ύφος «πίσω από τις σκηνές» για να γελοιοποιήσει την κουλτούρα της ροκ. Η επιτυχία της έγκειται στην ικανότητά της να διατηρεί μια λεπτή γραμμή μεταξύ πραγματικότητας και παρωδίας. Η τηλεοπτική και κινηματογραφική κωμωδία ποτέ δεν θα ήταν η ίδια. 

Groundhog Day (1993) — Η αιώνια επιστροφή ως ρομαντική κωμωδία

Ο Χάρολντ Ράμις και ο Ντάνι Ρούμπιν φτιάχνουν μια ρομαντική κομεντί που αποφασίζει να κάνει τον χρόνο… να κολλήσει.και ανακαλύπτουν κάτι πιο βαθύ από gimmick: την υπαρξιακή λούπα. Ο Μπιλ Μάρεϊ ξυπνά την ίδια μέρα, ξανά και ξανά, μέχρι να επανεφεύρει τον εαυτό του. Η επανάληψη γίνεται μέθοδος αυτογνωσίας.  Αυτός ο φορμαλιστικός βρόχος αποδείχθηκε ευέλικτος, λειτουργώντας όχι μόνο σε ρομαντικές κομεντί, αλλά και σε φιλμ τρόμου και επιστημονικής φαντασίας, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική δομική του αξία.