Κλεώνη Φλέσσα: "Να ανοίξουμε την καρδιά των θεατών"

Συναντήσαμε την Κλεώνη Φλέσσα προς το τέλος του φετινού Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου έχοντας επίγνωση του ρόλου της ως στυλοβάτη της διοργάνωσης από το ξεκίνημά της στη θέση της καλλιτεχνικής συμβούλου. Μαζί με την Τζίνα Πετροπούλου που εκτελεί καθήκοντα καλλιτεχνικής διευθύντριας για το ίδιο χρονικό διάστημα, αποτελούν τα δύο πλέον κομβικά πρόσωπα πίσω από την υλοποίηση και τη φιλοσοφία του εν λόγω πολιτισμικού γεγονότος που έχει κλείσει δέκα χρόνια ενεργής παρουσίας. Η προϋπηρεσία της κας Φλέσσα στις ταινίες τεκμηρίωσης επί δεκαετίες, τόσο στη μεγάλη όσο και στη μικρή οθόνη, είναι οπωσδήποτε το στοιχείο-κλειδί που της έχει προσδώσει τη ματιά που χρειαζόταν ώστε να « σμιλευτεί» η ταυτότητα του Φεστιβάλ από το 2015 που άρχισε τη διαδρομή του μέχρι σήμερα. Στη συζήτηση που ακολουθεί μιλήσαμε τόσο για όσα ενδιαφέροντα διαδραματίστηκαν φέτος στα πλαίσια του θεσμού, όσο και για το παρελθόν αλλά και το μέλλον του, που αναμένεται να φέρει ακόμη περισσότερες θετικές εκπλήξεις. 

ΣΧΕΤΙΚΑΤο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου ταξιδεύει στην Αθήνα

Πώς θα μπορούσατε να συνοψίσετε μέσα σε κάποιες φράσεις το ευρύτερο όραμα του Φεστιβάλ για όλα αυτά τα χρόνια που «τρέχει»; 

Αυτό που πάντα μας ενδιέφερε από την αρχή του Φεστιβάλ είναι να μπορούμε να «ανοίξουμε» την αγάπη, την καρδιά των θεατών ώστε να αγαπήσουν σε μια επαρχιακή πόλη το ντοκιμαντέρ, κάτι που στην αρχή ήταν πάρα πολύ δύσκολο καθώς η προσέλευση του κοινού ήταν σχεδόν μηδαμινή. Γι’ αυτό στην αρχή δεν ξέραμε τι να κάνουμε, θεωρούσαμε ότι θα πρέπει να κάνουμε πολλές προσπάθειες για να «τραβήξουμε» το κοινό. 

Έχετε κάποια αυστηρά οριοθετημένα κριτήρια για τα φιλμ που τελικά επιλέγονται για το πρόγραμμα και αν ναι ποια είναι αυτά; 

Αυστηρά δεν θα μπορούσα να τα πω. Η αλήθεια είναι ότι η κα [Τζίνα] Πετροπούλου, η καλλιτεχνική διευθύντρια, κι εγώ, ενδιαφερόμαστε περισσότερο [τα φιλμ] να είναι καλλιτεχνικά άρτια και να έχουν κάτι καινούριο να πουν. Πάντα οι επιλογές γίνονται με γνώμονα όχι μόνο την προσωπική μας άποψη, γιατί πολλές φορές αυτή «κλείνει» το Φεστιβάλ σε πιο «οικογενειακό» κύκλο. Μας ενδιαφέρει πάρα πολύ επιλέγοντας τις ταινίες να έχουν ενδιαφέρον και για το κοινό, να είναι οι ίδιες φορείς μάθησης. 

Πιστεύετε ότι τα Φεστιβάλ της ελληνικής περιφέρειας μπορούν να ηγηθούν μιας συλλογικής προσπάθειας για να στρέψουν την προσοχή του κοινού προς εναλλακτικές κινηματογραφικές αφηγήσεις; Αν ναι, πώς θα μπορούσε να επιτευχθεί αυτό; 

Στην αρχή δεν ξέρω αν είχα αυτήν τη γνώση, μάλλον όχι, αλλά μέσα από την πορεία του Φεστιβάλ αυτά τα έντεκα χρόνια είδαμε ότι πραγματικά μπορεί να συντελεστεί αυτό. Η αθρόα προσέλευση στο Φεστιβάλ της Καλαμάτας και η αρκετά σημαντική προσέλευση στις επαρχίες στις οποίες κάνουμε το Φεστιβάλ ταυτόχρονα έχει αποδείξει ότι το κοινό σιγά-σιγά ενδιαφέρεται κι αρχίζει να αγαπάει αυτό το είδος του κινηματογράφου. Πολλές φορές πόλεις ενδιαφέρονται και μας ζητάνε και ταινίες που δεν θα το περιμέναμε, έχοντας μάθει ότι αυτές παίζονται σε άλλες πόλεις. 

Όσον αφορά τα τελευταία χρόνια, έχετε διακρίνει κάποιες τάσεις για το ποια ντοκιμαντέρ κεντρίζουν συνήθως το ενδιαφέρον των θεατών της διοργάνωσης, είτε σε επίπεδο θεματολογίας είτε σε επίπεδο ύφους; 

Δεν μπορώ να μιλήσω για κάποιους τίτλους ταινιών, αλλά οι θεματικές οι οποίες ενδιαφέρουν το κοινό πολλές φορές, κι έτσι ξεκινήσαμε από την αρχή το σκεπτικό μας, είναι ταινίες για την ισότητα ή κοινωνικές ταινίες για χώρες, ήθη κι έθιμα ή για κοινωνικές ανισότητες. Βλέπουμε ότι το κοινό, όπως κι εμείς όταν βλέπουμε στην αρχή τις ταινίες, ξαφνικά έρχεται και ρωτάει «πώς γίνεται αυτό;», ή λέει «δεν το ξέραμε καθόλου, δεν έχουμε καμία πληροφόρηση». Παρατηρούμε πόσο σημαντικό είναι να «ανοίγονται» γνώσεις και σε εμάς που επιλέγουμε τις ταινίες, αλλά και στο κοινό, και γίνεται πια ένας διάλογος μεταξύ ημών και του κοινού. 

Υπάρχουν συγκεκριμένες στιγμές μέσα στη δεκαετή πορεία του Φεστιβάλ που ξεχωρίζετε ως κορυφαίες και αν ναι ποιες είναι αυτές; 

Το πιο σημαντικό, νομίζω, έτσι όπως έχει διαμορφωθεί σε αυτήν την πορεία των έντεκα χρόνων, είναι οι συνεργασίες οι οποίες έχουμε κάνει και μας έχουν φέρει κοντά με νέους ανθρώπους, οι οποίοι επιμένουν να ξανάρχονται και γίνονται φίλοι [του Φεστιβάλ]. Έχουν γίνει πολλές συνεργασίες καλλιτεχνών και σκηνοθετών μεταξύ τους κι έχουν κάνει συμπαραγωγές. Θεωρώ ότι είναι κορυφαίο για ένα Φεστιβάλ να διαμορφώνει και να βοηθάει τους καλλιτέχνες να γίνονται φίλοι μεταξύ τους, να μη φοβούνται, να έρχονται σε επαφή ο ένας με τον άλλον. Και αν μπορούμε, και αυτό προσπαθούμε πάντα, να τους βοηθήσουμε να βγουν έξω από τα σύνορά μας, με την έννοια όχι του περιφραγμένου αλλά του να γίνεις φίλος με τον άλλον και ίσως να βρεις ένα καινούριο όραμα, να κάνεις μια καινούρια ταινία και να βοηθήσει ο ένας τον άλλον. Μας ενδιαφέρει πάρα πολύ αυτό και νομίζω είναι κάτι που έχει επιτευχθεί, είναι μια προσπάθεια συνεχής που κάνουμε. 

Θεωρείτε ότι βρισκόμαστε σε μια συγκυρία που το ντοκιμαντέρ έχει ακόμη τη δυνατότητα να μας εκπλήξει σε επίπεδο πρωτοπορίας, να ανατρέψει συμβάσεις μέσω νέων δρόμων; 

Πιστεύω πολύ σ’ αυτό το είδος του κινηματογράφου, το ντοκιμαντέρ. Μπορεί να μας εκπλήξει, το έχουμε δει άλλωστε στην πορεία. Και το έχουμε δει τα τελευταία χρόνια σε όλα τα Φεστιβάλ που συνδυάζουν fiction και ντοκιμαντέρ και ξαφνικά τα βραβεία πάνε σε ένα ή σε δύο ντοκιμαντέρ. Αυτό για μένα σημαίνει ότι σκάβοντας μέσα στην πραγματικότητα και ψάχνοντας να βρεις αυτά τα «διαμαντάκια» που υπάρχουν γύρω μας, δυστυχώς όμως και τις δυστυχίες, με το να τα αναδείξεις φέρνεις τον κόσμο πιο κοντά σε μια πραγματικότητα που, ενώ υπάρχει, η τηλεόραση και όλα τα άλλα μέσα την «καλύπτουν» (σ.σ.: με την έννοια του «συσκοτίζουν»). 

Από χρονιά σε χρονιά, μέσα από το εκάστοτε πρόγραμμα της διοργάνωσης, ποιες μεταβολές και ποιες σταθερές παρατηρείτε ειδικά στον χώρο του ελληνικού ντοκιμαντέρ; 

Αυτό που έχουμε παρατηρήσει, αν μιλάμε μόνο για το ελληνικό [ντοκιμαντέρ], από χρονιά σε χρονιά, είναι ότι οι συνάδελφοι «πιάνουν» κάποια θέματα, κάποια άλλα όμως δεν τα «αγγίζουν» πολύ εύκολα. Ενώ δίνουμε για την ισότητα ένα βραβείο από την αρχή σχεδόν του Φεστιβάλ, ταινίες με αυτό το θέμα δεν μας έρχονται τόσο συχνά από την Ελλάδα σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο. Και γενικά βλέπουμε ότι εντοπίζονται κάποια κενά σχετικά με το πόσα προβλήματα υπάρχουν στην Ελλάδα αλλά δεν αναδεικνύονται. Αυτό έχουμε παρατηρήσει κι ελπίζουμε σιγά-σιγά να αλλάξει. 

Τα masterclasses του Φεστιβάλ πώς έχουν διαμορφώσει διαχρονικά την ταυτότητά του; 

Αυτό είναι κάτι για το οποίο μπορώ να πω ότι είμαστε πολύ περήφανες και περήφανοι γιατί από την αρχή ξεκινήσαμε να κάνουμε εκπαιδευτικές δράσεις. Και όχι μόνο στα σχολεία με την έννοια προγραμμάτων και ταινιών για παιδιά, αλλά θεωρήσαμε ως πάρα πολύ σημαντικό να κάνουμε συνεργασίες με τα Πανεπιστήμια που είναι ολόγυρά μας και ασχολούνται με την τέχνη του κινηματογράφου ή τη video art, όπως η Καλών Τεχνών, το Ιόνιο [Πανεπιστήμιο] και οι σχολές της Θεσσαλονίκης και των Ψαχνών. Αυτό το πράξαμε πιστεύοντας πως το Φεστιβάλ μας, και κάθε είδους Φεστιβάλ, είναι καλό να βοηθάει λίγο παραπέρα τους φοιτητές και τους νέους καλλιτέχνες να ανοίξουν πιο πολύ τα φτερά τους. Δηλαδή δεν το κάνουμε για να πούμε «έλα να κάνεις κι ένα masterclass και να πεις πέντε λόγια», δεν φέρνουμε απλά ένα όνομα που θα μιλάει επί δύο ώρες για το πώς κάνει ταινίες. Φέρνουμε καθηγητές από την Ελλάδα και από το εξωτερικό ώστε να κάνουν ένα πραγματικά εκπαιδευτικό πρόγραμμα, κι έτσι οι φοιτητές έρχονται για πέντε με εφτά μέρες, ολοκληρώνουν μια μικρή παραγωγή και συνεργάζονται μεταξύ τους. Αυτά τα δύο μαζί, το να μάθεις να συνεργάζεσαι, να παράγεις από κοινού κάτι και να μαθαίνεις κάτι παραπάνω, αποτελούν αξίωμα για εμάς. 

Ποιες είναι οι νέες προοπτικές που έχουν ήδη «ανοίξει» για τη διοργάνωση μετά και από την πρόσφατη ίδρυση του κινηματογραφικού τμήματος του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου; 

Το ωραίο είναι ότι φέτος ξεκινήσαμε μια νέα συνεργασία μαζί τους. Θέλουμε να πιστεύουμε ότι αυτό θα βοηθήσει κι εμάς και αυτούς να προχωρήσουμε από κοινού σε κάποια πρότζεκτ, ώστε να έρχονται και οι φοιτητές τους να κάνουν κάποια σεμινάρια και σ’ εμάς. Ακόμη δεν έχουμε βάλει μπροστά ένα πρόγραμμα, αλλά νομίζω ότι μπορεί να βοηθήσει γιατί είδαμε φέτος ανθρώπους ντόπιους, από την Καλαμάτα, που έλαβαν μέρος στη συζήτηση με το Ανοικτό Πανεπιστήμιο κι ενδιαφέρθηκαν να μπουν και αυτοί στο πρόγραμμά του. Οπότε και αυτό έχει ένα ενδιαφέρον για το πώς θα μπορέσουμε να συνεργαστούμε. Δεν ξέρουμε ακόμη τις προοπτικές, αλλά θέλουμε να ελπίζουμε ότι θα «ανοιχτούν». 

Κλείνοντας, έχετε αντιληφθεί κάποιες υπό διαμόρφωση τάσεις που θα μπορούσαν να εμπνεύσουν το πρόγραμμα του Φεστιβάλ τα επόμενα χρόνια; 

Αυτό που μπορώ να πω και από τη φετινή μας διοργάνωση, όντας στην τελευταία μέρα, είναι ότι πολλοί άνθρωποι που έβλεπαν τα φετινά ντοκιμαντέρ έβγαιναν έξω και μας έλεγαν ότι τους ενδιέφερε να μάθουν κάτι παραπάνω για την τάδε χώρα ή ότι τους άρεσε μια ταινία γιατί μιλούσε για κάτι που δεν είχαν καθόλου υπόψιν τους και πήραν κάτι καινούριο. Αυτό θα το συζητήσουμε όλοι μαζί μετά το τέλος του Φεστιβάλ, όλο το team, για να δούμε τι νέο θα μπορούσαμε να φέρουμε. Δεν έχουμε κάνει τον προγραμματισμό της επόμενης χρονιάς, αλλά καταλάβαμε ότι όσο πιο «ψαγμένες» είναι οι ταινίες και με όσο περισσότερο γίνεται κοινωνικά επικεντρωμένα θέματα, και με θέματα που αγνοούμε δυστυχώς, τόσο πιο σημαντικό είναι για την επόμενη διοργάνωση. Και αυτό που επίσης μας ενδιαφέρει για την επόμενη διοργάνωση, επειδή έχουμε ένα πολύ σημαντικό πρόγραμμα για τα ΑμεΑ, να τη διαμορφώσουμε καλύτερα γι’ αυτούς τους ανθρώπους και να τους δώσουμε πιο πολλές ευκαιρίες.