Ο Τζαφάρ Παναχί καταδικάστηκε σε ένα έτος φυλάκιση στο Ιράν

Ο Τζαφάρ Παναχί μόλις γνώρισε για πολλοστή φορά ότι στο Ιράν η κινηματογραφική αναγνώριση δεν συνεπάγεται και πολιτική ασυλία. Παρά την πανηγυρική νίκη του στο Φεστιβάλ Καννών με το It Was Just an Accident, το οποίο έχει ήδη επιλεγεί από τη Γαλλία για να την εκπροσωπήσει στα Όσκαρ, ο 65χρονος δημιουργός βρίσκεται μπροστά σε μια ακόμη ποινική περιπέτεια.

ΣΧΕΤΙΚΑΟ Τζαφάρ Παναχί καταδικάστηκε σε φυλάκιση για το «It Was Just an Accident»

Το δικαστήριο της Τεχεράνης ανακοίνωσε ότι ο σκηνοθέτης καταδικάστηκε ερήμην σε έναν χρόνο φυλάκιση και σε διετή απαγόρευση ταξιδιών, αλλά και συμμετοχής σε οποιοδήποτε πολιτικό ή κοινωνικό σύλλογο. Ο δικηγόρος του, Μοσταφά Νιλί, που δεν πολυμπήκε σε λεπτομέρειες, εξήγησε ότι οι κατηγορίες αφορούν «προπαγανδιστικές δραστηριότητες» κατά του κράτους. Και πρόσθεσε, σε μία από τις ελάχιστες επίσημες δηλώσεις που έχουμε: «Ο κύριος Παναχί βρίσκεται αυτή τη στιγμή εκτός Ιράν». 

Το It Was Just an Accident, μια ταινία όπου πέντε πρώην κρατούμενοι αναρωτιούνται αν πρέπει να εκδικηθούν τον άνθρωπο που θεωρούν παλιό δεσμοφύλακά τους, θεωρείται φαβορί για τη shortlist των διεθνών Όσκαρ. Στο Ιράν όμως, τέτοιες ιστορίες περί εξουσίας και ευθύνης φαίνεται πως λειτουργούν ως κόκκινο πανί.

Το ιστορικό του Παναχί με τις ιρανικές αρχές άλλωστε δεν είναι καινούριο. Από το 2010, όταν υποστήριξε τις μαζικές διαδηλώσεις και γύρισε μια σειρά έργων που «έθιγαν» την εικόνα της χώρας, βρέθηκε αντιμέτωπος με μια εξάχρονη ποινή φυλάκισης και κυρίως με μια εικοσαετή απαγόρευση να γυρίζει ταινίες. Η απάντησή του; Να φτιάξει το This Is Not a Film και να το στείλει στις Κάννες κρυμμένο σε… ένα γλυκό, και να συνεχίσει με το Taxi, γυρισμένο μέσα σε ένα αυτοκίνητο σαν να μην τρέχει τίποτα.

Το νέο χτύπημα έρχεται σε μια περίοδο που οι ιρανικές αρχές δείχνουν αυξημένη ευαισθησία απέναντι σε διαφωνούντες καλλιτέχνες. Πέρυσι ο πολλάκις βραβευμένος Μοχαμάντ Ρασουλόφ αναγκάστηκε να δραπετεύσει από τη χώρα για να αποφύγει ποινή φυλάκισης με την κατηγορία της «συνεργασίας για ανατροπή της εθνικής ασφάλειας».

Οι ιρανοί κινηματογραφιστές, όπως και τα περισσότερα δημόσια πρόσωπα, βρίσκονται υπό διαρκή παρακολούθηση και λογοκρισία: κάθε έργο τους πρέπει να συμβαδίζει με την επίσημη αφήγηση. Κάθε απόκλιση θεωρείται απόπειρα «προπαγάνδας», μια λέξη που στο ιρανικό λεξιλόγιο έχει πλέον την ελαστικότητα λάστιχου αυτοκινήτου.

Η νέα ποινή αναμένεται να ασκηθεί σε έφεση, αλλά όσοι γνωρίζουν το ιστορικό του Παναχί ξέρουν ότι η γραφειοκρατία της Τεχεράνης δεν φημίζεται για την επιείκειά της. Την ίδια ώρα, το όνομά του συζητείται διεθνώς, το έργο του περιοδεύει με οσκαρικές προοπτικές και η Γαλλία τον προβάλλει ως δικό της εθνικό δημιουργό.

Και κάπως έτσι, ο Παναχί συνεχίζει να ζει σε δύο παράλληλες πραγματικότητες: σε εκείνη του παγκόσμιου κινηματογραφικού θριάμβου και σε εκείνη της πολιτικής καταστολής. Η πρώτη τον αποθεώνει. Η δεύτερη τον καταδικάζει.

Ένα είναι σίγουρο: ακόμη κι αν το Ιράν επιχειρεί να περιορίσει τον δημιουργό, το έργο του έχει ήδη ξεφύγει – κυκλοφορεί, ταξιδεύει και διεκδικεί τον χώρο του στη διεθνή μνήμη. Κι αυτό, όπως φαίνεται, είναι κάτι που καμία απαγόρευση εξόδου δεν μπορεί να σταματήσει.