"Έλα να δεις". Το μυθικό φιλμ του Ελέμ Κλίμοβ στη Ριβιέρα

Την Τετάρτη 3 Σεπτεμβρίου, στις 21.00, η Ριβιέρα θα προβάλει την μυθική (και δυστυχώς τραγικά επίκαιρη) ταινία του Έλεμ Κλίμοφ με τίτλο ΕΛΑ ΝΑ ΔΕΙΣ, από την αποκατεστημένη κόπια που βραβεύτηκε το 2017 στο Φεστιβάλ Βενετίας. Την ταινία θα προλογίσει ο Σπύρος Γάγγας, καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνιολογίας και στο Τμήμα Σπουδών Επικοινωνίας (Τομέας Σπουδών Κινηματογράφου) του Deree College-the American College of Greece και συνεργάτης του κινηματογραφικού blog Cinephilia.gr. Σημειώνεται ότι φέτος συμπληρώνονται 40 χρόνια από την πρώτη προβολή της ταινίας, στο Φεστιβάλ Μόσχας του 1985.

Σύμφωνα με τη σύνοψη: Λευκορωσία, Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Ένα μικρό αγόρι προσχωρεί στους παρτιζάνους του χωριού του. Με την έλευση του Γερμανικού στρατού, θα γίνει μάρτυρας των τρομακτικών ωμοτήτων των κατακτητών.

Το 1985, ο σοβιετικός σκηνοθέτης Έλεμ Κλίμοφ παρουσιάζει στο φεστιβάλ της Μόσχας τη νέα του ταινία. Του είχε πάρει 7 χρόνια μέχρι να την υλοποιήσει, καθώς ως συνήθως οι αγκυλώσεις των κρατικών λογοκριτικών μηχανισμών έφερναν συνεχώς εμπόδια στην πραγμάτωση του σχεδίου. Τελικά, με αλλαγμένο τίτλο (ο αρχικός ήταν «Σκότωσε τον Χίτλερ», όμως δεν γινόταν επ’ ουδενί δεκτός από τις αρχές), ολοκλήρωσε την ταινία το 1985, με γυρίσματα αποκλειστικά στη Λευκορωσία (όπου διαδραματίζεται και η πλοκή του φιλμ). Καθώς οι άνεμοι της περεστρόικα σάρωναν την τότε ΕΣΣΔ, η ταινία έγινε δεκτή με ενθουσιασμό στο φεστιβάλ και στο εγχώριο box office.

Πολύ σύντομα όμως, το φιλμ άρχισε να συζητιέται πολύ έντονα και στη Δύση. Οι κριτικοί και το κοινό ήταν συνηθισμένοι σε εξαιρετικά (αντι)πολεμικά φιλμ, που μάλιστα έφτασαν κι ως τα βραβεία Όσκαρ. Το "Έλα να δεις" ξεπερνούσε το «είδος» της  πολεμικής ταινίας.

Ο τίτλος της ταινίας (για την ακρίβεια, «έλα και δες», είναι παρμένος από το έκτο κεφάλαιο της αποκάλυψης του Ιωάννη που αφορά το άνοιγμα της τέταρτης σφραγίδας και την κυριαρχία του τέταρτου ιππότη της Αποκαλύψεως, του Θανάτου. Η ίδια η ταινία βασίζεται στις ανείπωτες φρικαλεότητες του Γερμανικού στρατού και των συνεργατών του στο Λευκορωσικό έδαφος, η Λευκορωσία απώλεσε το 25% του άμαχου πληθυσμού της κατά τη διάρκεια του Β’ παγκοσμίου πολέμου και πάνω από 600 Λευκορωσικά χωριά κυριολεκτικά εξαφανίστηκαν από τον χάρτη, μαζί με τους κατοίκους τους.

Σκοπός του Κλίμοφ δεν ήταν η απλή καταγραφή των ωμοτήτων (η οποία φυσικά δεν λείπει), αλλά το βίωμα του τρόμου των θυμάτων, μέσα από τις αισθήσεις ενός μικρού αγοριού, του πρωταγωνιστή της ταινίας. Η ταινία είναι μια κάθοδος στην κόλαση, εκεί που κυριαρχεί ο Θάνατος και η καταστροφή, χωρίς ελπίδα. Όλα τα στοιχεία της ταινίας, η χρωματική παλέτα, το ηχητικό μοντάζ, οι κινήσεις της κάμερας και το καδράρισμα, υπηρετούν αυτό ακριβώς το εφιαλτικό όραμα του Κλίμοφ, φυσικά απότοκο και της δικής του εμπειρίας (παιδί έζησε τη μάχη του Στάλινγκραντ, καθώς γεννήθηκε στη μαρτυρική πόλη). Το αποτέλεσμα, ένα τρομακτικό horror movie, χωρίς καμιά υπερφυσική σκηνή, αλλά όντας μια υπερβατική ταινία με τον τρόμο να λειτουργεί σχεδόν αποκλειστικά εσωτερικά (ο ίδιος ο σκηνοθέτης έχει δηλώσει ότι απέφυγε να δείξει τις ωμότητες των Ναζί στο σύνολό τους, γιατί τότε απλώς θα ήταν αδύνατη η παρακολούθηση του φιλμ)

Η φήμη της ταινίας εξαπλώθηκε γρήγορα στον κόσμο, μαζί με κάμποσους θρύλους, ο Κλίμοφ είχε χρησιμοποιήσει και πραγματικά πυρά στα γυρίσματα, ο μικρός πρωταγωνιστής θεραπευόταν κάθε βράδυ μέσω ύπνωσης για να ξεχάσει τις τρομερές εικόνες της ημέρας και άλλα πολλά.

Ο ίδιος ο Κλίμοφ, που επιθυμούσε από την αρχή της καριέρας του να γυρίσει ένα πολεμικό φιλμ, δεν γύρισε άλλη ταινία και αφοσιώθηκε στα γραφειοκρατικά του καθήκοντα καθώς ήταν ο πρώτος εκλεγμένος πρόεδρος της ένωσης σοβιετικών σκηνοθετών. Η ταινία του, αφού επηρέασε πλείστους όσους (από τον Σπίλμπεργκ και τον «Στρατιώτη Ράιαν» ως τον Λάσλο Νέμες και τον «Γιο του Σαούλ», παραμένει ένα ορόσημο του σινεμά και δυστυχώς μια τραγικά επίκαιρη ταινία στα χρόνια που ακολούθησαν ως (κυρίως) τις μέρες μας.

Θα προβληθεί η πλήρως αποκατεστημένη κόπια η οποία βραβεύτηκε  στο Φεστιβάλ Βενετίας 2017.