Evia Film Project 26: "Αρρενωπότητα, βία και η εκδίκηση της φύσης"

Το 5ο Evia Film Project, η πράσινη πρωτοβουλία του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, συνεχίστηκε με την προβολή της ταινίας Μέσα στο δάσος του Άγγελου Φραντζή, παρουσία του σκηνοθέτη, μια όμορφη κινηματογραφική βραδιά στις Ροβιές, αξέχαστες ταινίες στο σινεμά «Απόλλων» της Αιδηψού, ένα μοναδικό παιδικό εργαστήριο, ένα yoga session στο ηλιοβασίλεμα και μια συναρπαστική ανοιχτή συζήτηση με τίτλο "Αρρενωπότητα, βία και η εκδίκηση της φύσης". 

ΣΧΕΤΙΚΑEvia Film Project 26: Σοβαρά τώρα; Η οριακή τέχνη της κωμωδίας

Στην εκδήλωση συμμετείχαν ο σεναριογράφος και συγγραφέας Νίκος Παναγιωτόπουλος, ο σκηνοθέτης Τζώρτζης Γρηγοράκης, ο σκηνοθέτης Δημήτρης Κανελλόπουλος, ο ηθοποιός-κινηματογραφιστής Βαγγέλης Μουρίκης και η σκηνοθέτρια-παραγωγός Ελίνα Ψύκου. Οι ομιλητές του πάνελ εξερεύνησαν το πώς η φύση αλλά και η μεταφορά της στο σινεμά καθρεφτίζει τους έμφυλους ρόλους και την κατάρρευση των ανθρώπινων σχέσεων. 

Στην πρώτη ενότητα της συζήτησης, ο Νίκος Παναγιωτόπουλος έκανε μια σύντομη ανάλυση της ταινίας που προβλήθηκε το προηγούμενο βράδυ στα Λουτρά Αιδηψού. Η ταινία "Όταν ξέσπασε η βία" (1972) του Τζον Μπούρμαν, υποψήφια για Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας, Σκηνοθεσίας και Μοντάζ, αποτελεί μια αξέχαστη δημιουργία των κινηματογραφικών 70s και συνάμα μια σοκαριστική σπουδή στην ανθρώπινη βία, η οποία προκάλεσε τεράστιο ντόρο την εποχή που κυκλοφόρησε στις αίθουσες. «Η ταινία περιέχει σαφώς μπόλικη βία και αρρενωπότητα. Παρακολουθώντας τη, μάλλον κι εγώ την πρώτη φορά παρασύρθηκα από το προφανές της πρώτο επίπεδο: την ακραία βία. Κατά τη γνώμη μου όμως, η ταινία δεν μιλάει κυρίως γι’ αυτό. Η ταινία μάς παρουσιάζει μια πολιτισμική σύγκρουση: παιδιά από την πόλη τα οποία πηγαίνουν στα βάθη της αμερικανικής επαρχίας. Πιστεύουν ότι είναι ανώτεροι και κοιτούν τους ντόπιους αφ’ υψηλού – και θα το πληρώσουν. Στην πορεία τους στο ορμητικό ποτάμι θα χάσουν όλη την πολιτισμική σκευή τους», ανέφερε. Ο κ. Παναγιωτόπουλος σχολίασε ότι η ταινία «συνιστά μια δυνατή μεταφορά για το τι είναι πολιτισμός και πόσο εύκολο είναι να τον απολέσει κανείς σε ένα άγριο περιβάλλον».

Στο δεύτερο μέρος της συζήτησης, η Ελίνα Ψύκου αναρωτήθηκε πώς θα εξελίσσονταν οι ταινίες που ενδιαφέρουν το πάνελ (Digger, Αγέλη προβάτων και Όταν ξέσπασε η βία) αν στους πρωταγωνιστικούς ρόλους έπαιζαν θηλυκότητες. Ο Βαγγέλης Μουρίκης απάντησε πως οι σχέσεις της ταινίας θα ήταν ακριβώς ίδιες: «Πιστεύω πως πρέπει να χαρακτηρίζουμε μια ταινία από το θέμα της και όχι από τους πρωταγωνιστές της. Άλλωστε, αυτό είναι το ουσιώδες σ’ αυτή την ιστορία: η σχέση μας με τα χιόνια, τα δέντρα και τους αέρηδες. Ειδικά στο Digger είναι λάθος να το πούμε, διότι οι ήρωες μάχονται την πλευρά που παράγει τη βία, δεν την παράγουν οι ίδιοι», ανέφερε.

Στο σημείο αυτό, ο Δημήτρης Κανελλόπουλος ανέλυσε το θέμα της ταινίας του, Αγέλη προβάτων, από τη δική του σκοπιά: «Πιστεύω πως η Αγέλη προβάτων δεν είναι μια ταινία για την αρρενωπότητα, αλλά για την εξουσία και το πώς οι ισχυροί επιβάλλονται. Η φύση χρησιμοποιείται κυρίως δραματουργικά». Δήλωσε επίσης πως οι ταινίες δεν έχουν τη δύναμη να ορίσουν το πλαίσιο στο οποίο τοποθετούνται, έτσι συχνά συνδέονται με το κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι.

Αμέσως μετά, ο συντονιστής της συζήτησης Νεκτάριος Σάκκας έθεσε το ερώτημα του κατά πόσο η έννοια της αρρενωπότητας συνδέεται με τη βία. Ο Τζώρτζης Γρηγοράκης απάντησε πως αντιμετωπίζει την αρρενωπότητα συνολικά ως ενέργεια και όχι φυλετικά: «Όλοι μας έχουμε αρσενική και θηλυκή ενέργεια σε συγκεκριμένη ποσόστωση, και καθεμιά από αυτές έχει θετική και αρνητική πλευρά: στην αρρενωπότητα η προστασία ενάντια στη βία, στη θηλυκότητα η μητρότητα ενάντια στη χειραγώγηση. Η βία κρύβεται και στις δύο ενέργειες με διαφορετικούς τρόπους», ανέφερε. Ο Βαγγέλης Μουρίκης συμφώνησε πως στον ρόλο του στο Digger κρύβονται και θηλυκές ποιότητες: «Είναι οι δύο δρόμοι που ακολουθούν οι ήρωες στην ταινία».

Στο σημείο αυτό, τον λόγο πήρε η Ελίνα Ψύκου συνοψίζοντας όσα ειπώθηκαν μέχρι εκείνο το σημείο: «Αν και οι αρσενικοί χαρακτήρες θεωρητικά είναι αντικαταστατοί από γυναίκες, γιατί τα θέματα στις ταινίες αυτές είναι πανανθρώπινα, τότε γιατί επιλέχθηκαν άντρες; Οι λόγοι είναι κοινωνικοί: μας είναι πιο εύκολο να φανταστούμε άντρες σε αυτούς τους ρόλους γιατί διαχρονικά έχει κυριαρχήσει η αρρενωπότητα. Η πατριαρχία και η επιρροή της δεν είναι ένα μονοδιάστατο πράγμα που απλώς λειτουργεί: είμαστε όλοι συμμέτοχοι. Πιστεύω πως το σινεμά μπορεί να βοηθήσει στην ανατροπή του, με αργούς ρυθμούς και αργά βήματα», τόνισε. Στο θέμα της αλλαγής που μπορεί να επιφέρει το σινεμά, ο Δημήτρης Κανελλόπουλος υπήρξε λιγότερο αισιόδοξος, δηλώνοντας πως το σινεμά βρίσκεται σε τρομερή παρακμή και πως γενικότερα είναι μια απλή άσκηση της σκέψης μας και όχι κάτι που μπορεί πραγματικά να αλλάξει τον κόσμο. Με την παραπάνω άποψη ήταν σύμφωνος και ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, ο οποίος σχολίασε: «Το σινεμά δεν μπορεί να αλλάξει τη συνείδηση της κοινωνίας σε εξαιρετικά σύνθετα ζητήματα, δεν μπορεί να ανατρέψει εξουσιαστικές δομές. Η ιστορία δυστυχώς αποδεικνύει πως η τέχνη δεν έχει δύναμη εδώ, απλώς γλυκαίνει τη ζωή των ανθρώπων».

Τέλος, σε ερώτηση από το κοινό σχετικά με το χρέος του καλλιτέχνη, ο Τζώρτζης Γρηγοράκης απάντησε πως δεν αντιμετωπίζει το σινεμά ως χρέος, αλλά ως υπαρξιακή ανάγκη. Η Ελίνα Ψύκου ανέφερε επίσης: «Δεν πιστεύω στο διδακτικό σινεμά που έχει χρέος να περάσει μηνύματα. Δεν μου αρέσει ένα σινεμά που κουνά το δάχτυλο. Το καλό σινεμά ευαισθητοποιεί ασυνείδητα, χωρίς δεσμεύσεις. Ένας καθηγητής μου έλεγε κάτι για το πανεπιστήμιο που ισχύει και για το σινεμά: δεν είναι εδώ για να σας δώσει απαντήσεις, αλλά για να θέσει ερωτήματα».