Έξι ταινίες που εξόργισαν το Πεντάγωνο: Όταν το Χόλιγουντ ξέφυγε από το “εγκεκριμένο σενάριο”

Η σχέση του αμερικανικού στρατού με το Χόλιγουντ υπήρξε πάντα ένα εύθραυστο love story — με τα στρατιωτικά ελικόπτερα, τα F-18 και τους πεζοναύτες να δανείζονται στις παραγωγές, αρκεί το σενάριο να δείχνει την Αμερική ηρωική, στιβαρή και νικηφόρα. Όταν όμως οι σκηνοθέτες παρεκτρέπονται, το Πεντάγωνο “παγώνει” τη συνεργασία — ή, απλώς, βγαίνει δημόσια να δηλώσει πως “δεν έχει καμία σχέση με το περιεχόμενο”. Οι ταινίες που ακολουθούν είναι ακριβώς αυτές που χάλασαν τη βιτρίνα.

Η συνεργασία μεταξύ Χόλιγουντ και Πενταγώνου ξεκίνησε ήδη από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν το Office of War Information έκρινε πως το σινεμά μπορούσε να κάνει θαύματα για το εθνικό ηθικό. Έκτοτε, το Πεντάγωνο, μέσω του Entertainment Media Unit, έχει ουσιαστικά συνυπογράψει δεκάδες blockbusters — από το Top Gun μέχρι το Transformers. Όμως, κάθε τόσο, εμφανίζεται μια ταινία που δεν τηρεί τους “όρους συνεργασίας”. Και τότε, πέφτει πανικός στο γραφείο Τύπου του Υπουργείου Άμυνας.

Apocalypse Now (1979)

Το Πεντάγωνο μισεί το Apocalypse Now για τον ίδιο λόγο που το κοινό το λατρεύει: γιατί δείχνει τον πόλεμο του Βιετνάμ σαν παραλήρημα εξουσίας. Ο Φράνσις Φορντ Κόπολα έδειξε έναν στρατό βυθισμένο στη φρενίτιδα, έναν συνταγματάρχη (Μάρλον Μπράντο) που γίνεται θεός μέσα στη ζούγκλα και έναν κόσμο που έχει χάσει κάθε έννοια “καλού πολέμου”. Το Υπουργείο Άμυνας διαμαρτυρήθηκε για τη “διάδοση στερεοτύπων” περί “τρελών βετεράνων” — αλλά, ας είμαστε ειλικρινείς, εκείνη την εποχή όλη η Αμερική είχε αρχίσει να αμφιβάλλει. Και η φράση “I love the smell of napalm in the morning” έμεινε να αιωρείται σαν αυτοσαρκασμός ενός έθνους.

Platoon (1987)

Ο Όλιβερ Στόουν, πρώην στρατιώτης του Βιετνάμ, παρέδωσε ένα φιλμ τόσο ρεαλιστικό, που το Πεντάγωνο αρνήθηκε να του δώσει ούτε ένα κράνος. Η εικόνα ενός στρατού που σκοτώνει αμάχους και τσακώνεται μεταξύ του, δεν ήταν καθόλου καλή για το recruiting. Κι όμως, το Platoon έγινε θρίαμβος, κέρδισε Όσκαρ και γκρέμισε την προπαγάνδα των Green Berets. Ο Στόουν έστησε τον δικό του “αντι-Τζον Γουέιν” και απέδειξε πως η αλήθεια μπορεί να κάνει μεγαλύτερη ζημιά από οποιοδήποτε αντιαμερικανικό σύνθημα.

Full Metal Jacket (1987)

Ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ δεν χρειάστηκε να ταξιδέψει στο Βιετνάμ — έστησε τον πόλεμο μέσα σε εγκαταλελειμμένα εργοστάσια του Λονδίνου. Το Πεντάγωνο, φυσικά, εξοργίστηκε: “Αυτό δεν είναι η πραγματικότητα της εκπαίδευσης στους πεζοναύτες”, είπαν. Το πρόβλημα, βέβαια, δεν ήταν ο ρεαλισμός· ήταν η ιδέα ότι η στρατιωτική εκπαίδευση παρουσιάζεται ως μηχανή αποανθρωποποίησης. Ο λοχίας Χάρτμαν (Λι Έρμι) έγινε cult φιγούρα, και η ατάκα του “You will not laugh, you will not cry!” μπήκε για πάντα στο hall of fame των κινηματογραφικών εφιαλτών του στρατού.

Paths of Glory (1957)

Ναι, μιλάμε για τον ίδιο Κιούμπρικ, τριάντα χρόνια νωρίτερα. Η ταινία δεν έδειχνε καν Αμερικανούς, αλλά Γάλλους στρατιώτες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου που αρνούνται να πεθάνουν χωρίς λόγο. Παρ’ όλα αυτά, το Πεντάγωνο την απαγόρευσε στις αμερικανικές βάσεις “γιατί μπορεί να ενθαρρύνει απειθαρχία”. Κανένα σχόλιο. Το Paths of Glory παραμένει μία από τις πιο συγκλονιστικές αντιπολεμικές κραυγές όλων των εποχών — και ένας λόγος που ο Κιούμπρικ θεωρείται ακόμα επικίνδυνος.

Zero Dark Thirty (2012)

Η Κάθριν Μπίγκελοου είδε το Πεντάγωνο να της τραβάει το χαλί λίγες μόλις μέρες μετά την πρεμιέρα. “Η ταινία παρουσιάζει βασανιστήρια ως εργαλείο εύρεσης πληροφοριών” δήλωσαν οργισμένοι εκπρόσωποι του Υπουργείου Άμυνας. Ακολούθησε έρευνα για το αν η παραγωγή είχε λάβει “απόρρητο υλικό”, και ο γερουσιαστής Τζον ΜακΚέιν είπε ότι η ταινία τον έκανε “να νιώσει άρρωστος”. Παρ’ όλα αυτά, Zero Dark Thirty πήρε πέντε υποψηφιότητες για Όσκαρ και ένα χρυσό αγαλματάκι για τον ήχο της. Οι θεατές είδαν μια πιο σκοτεινή, πιο κυνική εκδοχή του “πολέμου κατά της τρομοκρατίας” — ακριβώς αυτό που το Πεντάγωνο δεν ήθελε να δει κανείς.

A House of Dynamite (2025)

Η πιο πρόσφατη περίπτωση “ρήξης” είναι και η πιο ειρωνική. Στο νέο πολιτικό θρίλερ της Κάθριν Μπίγκελοου (ναι, πάλι εκείνη), ένα διηπειρωτικό πυρηνικό βλήμα κατευθύνεται προς το Σικάγο και το Πεντάγωνο δεν ξέρει ποιος το εκτόξευσε. Η απάντηση του Υπουργείου Άμυνας ήταν σχεδόν διασκεδαστική: «Στην πραγματικότητα, οι σύγχρονοι αναχαιτιστές έχουν 100% επιτυχία στις δοκιμές». Ευχαριστούμε για τη διευκρίνιση. Η ταινία, βέβαια, λειτουργεί περισσότερο ως πολιτικό σχόλιο: όταν ένα κράτος χάνει την ικανότητα να ορίσει τον εχθρό του, αρχίζει να χάνει και την ταυτότητά του. Αν μη τι άλλο, η Μπίγκελοου συνεχίζει να προκαλεί. H κριτική μας για το φιλμ. 

Σήμερα, το Πεντάγωνο διαθέτει ολόκληρο γραφείο PR που ελέγχει τα σενάρια προτού εγκρίνει πρόσβαση σε στρατιωτικό εξοπλισμό. Όμως, το παράδοξο είναι προφανές: όσο περισσότερο επιδιώκει να “ελέγξει” την εικόνα του, τόσο πιο εύκολα αυτή διαρρηγνύεται από τους ίδιους τους καλλιτέχνες που επιχειρεί να τιθασεύσει.

Η μάχη μεταξύ Χόλιγουντ και Πενταγώνου δεν θα τελειώσει ποτέ — και ευτυχώς. Γιατί κάθε φορά που το Υπουργείο Άμυνας “θυμώνει”, κάπου ένας σκηνοθέτης κάνει σωστά τη δουλειά του.