The asphalt jungle

Ο Ντοκ, ένας ευφυέστατος και μεθοδικός κακοποιός γερμανικής καταγωγής αποφυλακίζεται και χωρίς χρονοτριβή, πείθει τον δικηγόρο του, και μια ομάδα ληστών με υψηλή εξειδίκευση, να οργανώσουν τη ληστεία μιας συλλογής από κοσμήματα τεράστιας αξίας. Ενώ η ληστεία στέφεται με επιτυχία, ένα απροσδόκητο γεγονός θα εκτροχιάσει εντελώς το σχολαστικά σχεδιασμένο και -παρά τόσο δα- αλάνθαστο σχέδιο. Οι εξελίξεις, επιτρέπουν πλέον ελεύθερα στον πανικό να παρεισφρύσει ανάμεσα στα μέλη της συμμορίας και να τινάξει εντελώς στον αέρα τις ήδη τεταμένες σχέσεις τους. 

Πριν υπάρξουν οι κομψοί απατεώνες του Ocean’s Eleven και το Heat μετατρέψει τις ληστείες σε επικές συγκρούσεις επαγγελματιών, υπήρχε το The Asphalt Jungle. Η ταινία του Τζον Χιούστον καθόρισε το είδος της heist movie και της έδωσε ανθρώπινη ψυχή.

Αν κάποιος δει σήμερα το The Asphalt Jungle, ίσως εκπλαγεί από το πόσο σύγχρονο μοιάζει. Όχι επειδή διαθέτει κάποιο εντυπωσιακό αφηγηματικό τρικ ή επειδή η ληστεία του είναι πιο περίπλοκη από όσες ακολούθησαν. Αντιθέτως. Η υπόθεση είναι σχεδόν απλή. Μια ομάδα ανθρώπων οργανώνει μια μεγάλη κλοπή κοσμημάτων και ελπίζει ότι αυτή θα αλλάξει τη ζωή της. O Τζον Χιούστον καταλαβαίνει πως η ληστεία δεν είναι ποτέ το πιο ενδιαφέρον κομμάτι μιας ιστορίας. Το ενδιαφέρον βρίσκεται στους ανθρώπους που πιστεύουν ότι μια ληστεία μπορεί να τους σώσει.

Γι’ αυτό και η ταινία ξοδεύει τόσο χρόνο στους χαρακτήρες της. Ο εγκέφαλος του σχεδίου, τον οποίο υποδύεται ο σπουδαίος Σαμ Τζάφι, δεν είναι ένας κινηματογραφικός υπερκακοποιός αλλά ένας κουρασμένος επαγγελματίας που μοιάζει να γνωρίζει πως ακόμη και το τέλειο σχέδιο είναι καταδικασμένο να συναντήσει την ανθρώπινη αδυναμία. Ο Στέρλινγκ Χέιντεν δίνει μία από τις καλύτερες ερμηνείες της καριέρας του ως ο δυνατός άνδρας της ομάδας, ένας άνθρωπος που κουβαλά περισσότερη μελαγχολία παρά απειλή.

Το εντυπωσιακό είναι πως όσο προχωρά η ταινία, οι εγκληματίες γίνονται ολοένα πιο ανθρώπινοι, ενώ οι υποτιθέμενα αξιοσέβαστοι πολίτες μοιάζουν ολοένα πιο διεφθαρμένοι. Ο δικηγόρος που χρηματοδοτεί τη ληστεία αποτελεί ίσως την πιο χαρακτηριστική περίπτωση. Εμφανίζεται ως ο πολιτισμένος κύριος της παρέας, αλλά αποδεικνύεται πιθανώς ο πιο επικίνδυνος απ’ όλους. Όταν δηλώνει ότι «το έγκλημα δεν είναι παρά μια αριστερόχειρη μορφή ανθρώπινης δραστηριότητας», η ταινία αποκαλύπτει ανοιχτά τα χαρτιά της. Δεν ενδιαφέρεται να χωρίσει τον κόσμο σε καλούς και κακούς, αλλά να δείξει ότι όλοι παίζουν το ίδιο παιχνίδι με διαφορετικούς κανόνες.

Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί το φιλμ άσκησε τόσο τεράστια επιρροή. Σχεδόν κάθε ταινία ληστείας που ακολούθησε δανείστηκε κάτι από εδώ. Το τρίπτυχο προετοιμασία – εκτέλεση – κατάρρευση έγινε πλέον κανόνας του είδους. Οι δημιουργοί κατάλαβαν ότι το κοινό δεν θέλει απλώς να δει αν το σχέδιο θα πετύχει. Θέλει να γνωρίσει τους ανθρώπους που επένδυσαν τα πάντα σε αυτό.

Η σκηνοθεσία του Χιούστον παραμένει υποδειγματική. Δεν υπάρχει περιττή επίδειξη. Η κάμερα κινείται με αυτοπεποίθηση, αφήνοντας τους ηθοποιούς να κυριαρχήσουν στο κάδρο. Η ασπρόμαυρη φωτογραφία χαρίζει στην πόλη μια σχεδόν μυθική διάσταση. Δεν έχει όνομα, αλλά θα μπορούσε να είναι οποιαδήποτε αμερικανική μεγαλούπολη όπου τα όνειρα πωλούνται ακριβά και αγοράζονται φθηνά. Αξίζει επίσης να θυμηθεί κανείς πόσο τολμηρό ήταν το φιλμ για την εποχή του. Μέσα στους περιορισμούς του αυστηρού Κώδικα Παραγωγής, ο Χιούστον περνά υπόγεια σχόλια για τη σεξουαλικότητα, την κοινωνική υποκρισία και την ταξική φιλοδοξία. 

Εκεί που το The Asphalt Jungle συνεχίζει να κερδίζει τον θεατή είναι στην αίσθηση αναπόφευκτης τραγωδίας που διαπερνά κάθε σκηνή. Από νωρίς καταλαβαίνεις ότι κάτι θα πάει στραβά. Όχι επειδή το σχέδιο είναι κακό, αλλά επειδή οι άνθρωποι είναι άνθρωποι. Κάποιος θα φοβηθεί. Κάποιος θα βιαστεί. Κάποιος θα θελήσει περισσότερα απ’ όσα του αναλογούν. Μια ταινία που παρότι μιλά για εγκληματίες, στην πραγματικότητα μιλά για φιλοδοξία. Για την πεποίθηση ότι μία τελευταία ευκαιρία μπορεί να αλλάξει τα πάντα. Για την ιδέα ότι ένα μεγάλο κόλπο, μια μεγάλη δουλειά ή μια μεγάλη απόφαση θα μας επιτρέψει να ξεφύγουμε από τη ζωή που έχουμε.