To σπίτι του Αμπάς Κιαροστάμι καταστράφηκε από ισραηλινούς βομβαρδισμούς

Στο σινεμά του Αμπάς Κιαροστάμι, ο χώρος δεν ήταν ποτέ ένα παθητικό φόντο, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που συνομιλούσε με την υπαρξιακή αγωνία και την αναζήτηση της αλήθειας. Η είδηση ότι το σπίτι του στην περιοχή Τσιζάρ της Τεχεράνης υπέστη ζημιές από αεροπορική επιδρομή των ισραηλινών, μοιάζει με μια οδυνηρή σκηνή από ένα σενάριο που ο ίδιος δεν θα επέλεγε ποτέ να γυρίσει. Σύμφωνα με την ανταπόκριση του Μανσούρ Τζαχανί, ανεξάρτητου διεθνούς δημοσιογράφου κινηματογράφου, ο γιος του δημιουργού, Αχμάντ Κιαροστάμι, προέβη σε μια δήλωση που φέρει όλο το βάρος της τραγωδίας: «Χθες το βράδυ, η γειτονιά Τσιζάρ βομβαρδίστηκε, εκεί όπου βρίσκονται τα σπίτια τόσο της μητέρας μου όσο και του πατέρα μου. Χθες το βράδυ, η μητέρα μου τηλεφώνησε και, με τρεμάμενη και σπασμένη φωνή, μου έδωσε νέα για την ευημερία της, αλλά σήμερα το πρωί έμαθα ότι το σπίτι του πατέρα μου υπέστη σοβαρές ζημιές».

ΣΧΕΤΙΚΑTaste of cherry

Αυτή η «σπασμένη φωνή» της μητέρας αντηχεί τη θραύση μιας ολόκληρης αισθητικής κληρονομιάς. Ο Κιαροστάμι, ο άνθρωπος που χάρισε στο Ιράν τον Χρυσό Φοίνικα το 1997 για το Taste of Cherry, είχε μετατρέψει αυτό το σπίτι σε έναν πνευματικό πυρήνα. Ο Αχμάντ θυμάται: «Ήμουν 6 ή 7 ετών όταν μετακομίσαμε σε αυτό το σπίτι, μόλις λίγους μήνες πριν από την επανάσταση του 1979, ένα σπίτι που ο πατέρας μου έλεγε πάντα ότι ήταν το πιο ήρεμο μέρος στον κόσμο». Η ειρωνεία είναι σκληρή: το καταφύγιο που άντεξε την καταιγίδα της επανάστασης, λυγίζει τώρα υπό το βάρος μιας σύγχρονης σύρραξης.

Για τον θεατή που έχει μυηθεί στο έργο του, από το Through the Olive Trees μέχρι το The Wind Will Carry Us (που του χάρισε τον Αργυρό Λέοντα στη Βενετία το 1999), το σπίτι αυτό δεν ήταν απλώς τούβλα και λάσπη. Ήταν το εργαστήριο όπου η κινηματογραφική φόρμα απογυμνώθηκε για να αποκαλύψει την ουσία. Η καταστροφή του αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης επίθεσης σε τοποθεσίες πολιτιστικής σημασίας, καθώς οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν συντονισμένη αεροπορική εκστρατεία στα τέλη Φεβρουαρίου. Όπως αναφέρει το PBS, πλήγματα έχουν δεχθεί παλάτια και αρχαία τζαμιά, «εγείροντας συναγερμό για τον αντίκτυπο του διευρυνόμενου πολέμου σε προστατευόμενα ορόσημα που είναι σημαντικά για την ιρανική ταυτότητα και την παγκόσμια ιστορία».

Η απώλεια του Κιαροστάμι το 2016 άφησε ένα κενό που το σπίτι του βοηθούσε να διατηρηθεί πλήρες μέσω της μνήμης. Ταινίες όπως το Certified Copy (2010) με τη Ζυλιέτ Μπινός ή το Like Someone in Love (2012) απέδειξαν ότι το βλέμμα του ήταν παγκόσμιο, όμως η ρίζα του παρέμενε πάντα εκεί, στην Τεχεράνη. Σήμερα, η «πιστή αντιγραφή» της πραγματικότητας δεν είναι μια ταινία, αλλά τα ερείπια μιας οικίας που κάποτε συμβόλιζε την απόλυτη γαλήνη. Αν ο Κιαροστάμι ζούσε, ίσως να έβρισκε έναν τρόπο να κινηματογραφήσει αυτή την καταστροφή με εκείνο το απλανές, φιλοσοφικό του βλέμμα. Τώρα, μένουμε εμείς να κοιτάμε τις φωτογραφίες των κατεστραμμένων τοίχων, αναρωτώμενοι αν το επόμενο «Certified Copy» θα είναι απλώς μια φωτογραφία από τα ερείπια του «πιο ήρεμου μέρους στον κόσμο».