Mπορεί ένα ντοκιμαντέρ να φτάσει σε υποψηφιότητα Best Picture?

Ο εκπρόσωπος της Ακαδημίας, Μάικλ Μπένεντικτ, ανέλαβε στη φετινή διοργάνωση να εξηγήσει τους κανονισμούς, τις υποβολές, τα deadlines και, κυρίως, να επαναλάβει ότι τα ντοκιμαντέρ «είναι επιλέξιμα σε όλες τις κατηγορίες, συμπεριλαμβανομένου του Best Picture». Στα χαρτιά μοιάζει κάτι μεγάλο — στην πράξη, η Ακαδημία έχει 97 χρόνια να το δοκιμάσει και μηδέν φορές να το πραγματοποιήσει. Και φέτος, πάρα πολύ δύσκολα θα αλλάξει αυτό (παρά το εξαιρετικό The Perfect Neighbor π.χ.) 

Ποια ντοκιμαντέρ, λοιπόν, θα είχαν πλησιάσει το Best Picture αν υπήρχε εξαρχής το σύστημα των δέκα υποψηφιοτήτων; Η λίστα είναι μεγάλη και μάλλον ενοχλητική για την Ακαδημία. Στη δεκαετία του ’80, το The Thin Blue Line του Έρολ Μόρις και το Roger & Me του Μάικλ Μουρ θεωρήθηκαν ευρέως δύο από τις σημαντικότερες ταινίες των χρονιών τους — κι όμως ούτε καν ακούμπησαν το Best Picture. Τόσο πολύ είχε συζητηθεί η απουσία του Μόρις, που τότε αρκετοί κριτικοί της εποχής έγραφαν φαρδιά-πλατιά ότι η Ακαδημία «φοβάται» τα ντοκιμαντέρ.

Στη δεκαετία του ’90, ήρθε η σειρά του Hoop Dreams του Στιβ Τζέιμς και του Crumb του Τέρι Ζουάιγκοφ. Ο Ρότζερ Ίμπερτ είχε δηλώσει ανοιχτά ότι το Hoop Dreams είναι «μία από τις κορυφαίες αμερικανικές ταινίες της δεκαετίας» και ότι έπρεπε να βρίσκεται στο Best Picture, ανεξάρτητα από την κατηγορία της. Αλλά, ως συνήθως, η Ακαδημία δεν άκουγε.

Στον 21ο αιώνα, το μοτίβο συνεχίζεται: το Bowling for Columbine (2002) είχε όλες τις προϋποθέσεις να προταθεί, ενώ το Fahrenheit 9/11 (2004) έκανε την πιο «βαριά» οσκαρική καμπάνια ντοκιμαντέρ της εποχής. Ο Χάρβεϊ Γουάινστιν έριξε όλο το βάρος του — Palme d’Or, πάνω από 100 εκατομμύρια δολάρια στο box office, η πολιτική στιγμή του πολέμου στο Ιράκ — και ακόμη έτσι, τίποτα. Μόνο αν υπήρχε η δεκάδα των υποψηφίων τότε, πιθανώς να είχε γράψει ιστορία.

Γιατί η Ακαδημία συνεχίζει να «κρύβει» τα ντοκιμαντέρ στη δική τους κατηγορία; Είναι θέμα αντίληψης; Μήπως οι ψηφοφόροι θεωρούν ότι η μυθοπλασία αποτελεί την «αληθινή» κορυφή της κινηματογραφικής τέχνης και όλα τα υπόλοιπα είναι υποσημείωση; Ή μήπως φταίει η κριτική κοινότητα, που, παρά την αναγνώριση, δεν διαμορφώνει ακόμη τον ίδιο τύπο πολιτισμικής πίεσης που ασκεί υπέρ της μυθοπλασίας;

Κι όμως, τα ντοκιμαντέρ του 21ου αιώνα έχουν προσφέρει μερικές από τις πιο τολμηρές, βαθιές και κοινωνικά επιδραστικές κινηματογραφικές εμπειρίες της εποχής μας. Από το O.J.: Made in America μέχρι το The Act of Killing, το This Is Not a Film, το Exit Through the Gift Shop, το Faces Places, το Citizenfour και το Cameraperson, είναι φανερό ότι το είδος έχει ξεπεράσει την παλιά του αντίληψη ως «επαυξημένη δημοσιογραφία».

Μπορεί η Ακαδημία να επαναλαμβάνει ότι «είναι δυνατόν» ένα ντοκιμαντέρ να προταθεί, αλλά η ιστορία δείχνει ότι άλλο το «δυνατό» και άλλο το «επιθυμητό». Και μέχρι να αλλάξει αυτό, κάθε χρόνο η ίδια ιστορία θα επαναλαμβάνεται: έξοχα ντοκιμαντέρ, πολλές συζητήσεις, μηδενικές υποψηφιότητες καλύτερης ταινίας.