Γιατί μας καθηλώνουν οι ιστορίες όπου όλα κρίνονται σε μία απόφαση;

Από το διάσημο φινάλε της «Καζαμπλάνκα» και τη σπαρακτική «Εκλογή της Σόφι» έως το στρίψιμο του νομίσματος που κρίνει ποιος θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει στο «Καμιά Πατρίδα για τους Μελλοθάνατους», ο κινηματογράφος βρίθει σκηνών όπου όλα κρέμονται σε μια απόφαση. Η ανάσα κόβεται και η συγκίνηση ξεχειλίζει σε στιγμές που ακροβατούν ανάμεσα στην αγάπη και το καθήκον, το ρίσκο και την ασφάλεια, την τύχη και τη μοίρα. Αυτές ακριβώς οι στιγμές είναι που κάνουν τις ιστορίες αξέχαστες. Γιατί όμως; Τι είναι αυτό που μας καθηλώνει όταν στην οθόνη ξεδιπλώνονται διλήμματα και ο πρωταγωνιστής καλείται να πάρει αποφάσεις χωρίς εγγυήσεις;

Οι αποφάσεις αυξάνουν το δράμα

«Ο λόγος που οι περισσότεροι πηγαίνουμε σινεμά είναι για να γίνουμε συμμέτοχοι στο ηθικό δίλημμα κάποιου άλλου», έχει πει σε συνέντευξή του ο Τομ Χανκς. Το δίλημμα τροφοδοτεί την ένταση και το σασπένς ξεκινά εκεί που τελειώνει η σιγουριά, τόσο στη ζωή όσο και στην οθόνη. Όταν ο Νίο καλείται να διαλέξει ανάμεσα στο μπλε και το κόκκινο χάπι στο Matrix, ουσιαστικά πρέπει να αποφασίσει αν θα ρισκάρει την ασφάλεια της ψευδαίσθησης για μια αλήθεια που δεν γνωρίζει αν μπορεί να αντέξει – ούτε εμείς γνωρίζουμε. Αυτό που συχνά κάνει μια απλή σκηνή εξόχως δραματική είναι η πλήρης απουσία εγγυήσεων. Όταν ο ήρωας βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι όπου το μόνο σίγουρο είναι ότι τίποτα δεν είναι σίγουρο, η αβεβαιότητα κρατά και εκείνον και εμάς σε αναμμένα κάρβουνα. Εκείνη τη στιγμή, παύουμε να είμαστε απλώς θεατές και ο προβληματισμός ή η αγωνία του γίνεται και δική μας. 

Γιατί ταυτιζόμαστε τόσο πολύ;

Η καθημερινότητα όλων μας είναι γεμάτη από μικρές ή μεγάλες αποφάσεις, συχνά χωρίς δίχτυ ασφαλείας. Όσο μεγαλύτερο το ρίσκο τόσο δυσκολότερη η επιλογή, είτε αφορά τα επαγγελματικά είτε τα προσωπικά μας ή ακόμα και τις απλές, πρακτικές πτυχές της ζωής. Οι κινηματογραφικοί ήρωες λειτουργούν ως καθρέφτης μας. Ακόμα κι αν δεν ταυτιζόμαστε με έναν χαρακτήρα, βλέπουμε τον εαυτό μας στις στιγμές που εκείνος καλείται να πάρει αποφάσεις χωρίς να έχει όλες τις πληροφορίες ή τη βεβαιότητα ότι θα δικαιωθεί. Μας συγκινεί όταν κάνει κάτι που εμείς συχνά φοβόμαστε: να πάρει έναν δρόμο χωρίς να ξέρει πού οδηγεί. Στην πραγματικότητα, μας νοιάζει λιγότερο αν θα κερδίσει και περισσότερο αν θα τολμήσει.

Ρίσκο, πρόβλεψη και ανθρώπινη φύση

Οι άνθρωποι απεχθανόμαστε την αβεβαιότητα. Η έμφυτη ανάγκη να προβλέπουμε το αποτέλεσμα μάς οδηγεί σε μια διαρκή προσπάθεια να ζυγίζουμε πιθανότητες και να περιορίζουμε το ρίσκο. Αναζητούμε παντού -από τις προβλέψεις των ζωδίων έως τα προγνωστικά στοιχήματος- μια ένδειξη, ένα σημάδι, έναν τρόπο να νιώσουμε ότι ελέγχουμε έστω και λίγο το άγνωστο. Το ίδιο επιζητούμε και στον κινηματογράφο ως θεατές. Μέσα από τις ιστορίες του, ερχόμαστε σε επαφή με διαφορετικά σενάρια και κάνουμε τις δικές μας προβλέψεις, χωρίς να χρειαστεί να εγκαταλείψουμε την ασφάλεια του σπιτιού μας ή της αίθουσας. Παρακολουθούμε, υπολογίζουμε και ελπίζουμε, γνωρίζοντας, ωστόσο, ότι η έκβαση παραμένει ανοιχτή. Ο κινηματογράφος, άλλωστε, σπάνια μας προσφέρει έτοιμες απαντήσεις. Αντίθετα, μας υπενθυμίζει ότι όσο κι αν προσπαθούμε να προβλέψουμε τα πάντα, το ρίσκο είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής. Γι’ αυτό και πίσω από τις μεγάλες ιστορίες, εντός και εκτός οθόνης, βρίσκεται πάντα μια απόφαση το αποτέλεσμα της οποίας δεν μπορεί να προεξοφλήσει κανείς.