20ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Λεμεσού: Όλα όσα είδαμε

Ο Αύγουστος είναι παραδοσιακά ο μήνας που τα φεστιβάλ παντός είδους στην Κύπρο οργιάζουν, με πολλά μάλιστα να πέφτουν κυριολεκτικά το ένα πάνω στο άλλο διχάζοντας το φιλότεχνο κοινό που καλείται κάθε καλοκαίρι να πάρει τη δύσκολη απόφαση: ποιο φεστιβάλ να παρακολουθήσω; Με τα μουσικά ή/και πιο αποκεντρωμένα φεστιβάλ να κερδίζουν συνήθως σε προσέλευση κόσμου, και λόγω της τοποθεσίας τους, το Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Λεμεσού επιμένει σταθερά, ποιοτικά, τολμηρά, και κλείνει φέτος αισίως τα 20.

Ένα από τα καλύτερα, αν όχι το καλύτερο φεστιβάλ στο νησί, επιλέγει και φέτος να προβάλλει ταινίες δύσκολες, απαιτητικές, που πολλές φορές φέρνουν το κοινό σε άβολη θέση, αρνούνται όμως να προσπεράσουν το θέμα τους επιφανειακά, όπως και το ίδιο το φεστιβάλ αρνείται να συμβιβαστεί με επιλογές πιο εύκολες που ενδεχομένως να του έφερναν περισσότερο κόσμο. Κρατάει έτσι το αίσθημα ευθύνης του υψηλό και ξεκάθαρη την πολιτική του θέση – και επιβραβεύεται με τη σταθερή παρουσία ενός κοινού που ενδιαφέρεται για τα κοινά, για τα κακώς κείμενα του τόπου, μα και για τα διεθνή θέματα.

Δεν ξεχνάμε ότι ήταν στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ που προβλήθηκε για πρώτη φορά στην Κύπρο το εξαιρετικό All the Beauty and The Bloodshed (με μοναδικές κατόπιν προβολές μία της κινηματογραφικής λέσχης Λεμεσού και μία της κινηματογραφικής λέσχης Λάρνακας), αλλά και το γροθιά-στο-στομάχι Smoke Sauna Sisterhood, που προβλήθηκε έκτοτε μία μόνο φορά, στον κινηματογράφο Πάνθεον στη Λευκωσία, ως μέρος των προβολών LUX Awards. Πιστό σε αυτή τη συμπεριληπτική, φροντιστική, και φεμινιστική γραμμή, το Φεστιβάλ μας έφερε φέτος μια σειρά από ταινίες που προβάλλουν τις δυσκολίες που καλείται μια θηλυκότητα να αντιμετωπίσει σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης, και τα πολλές φορές ανυπέρβλητα εμπόδια που σπέρνει ασταμάτητα μπροστά της η πατριαρχία.

Η αρχή έγινε με το πολύ δυνατό Cutting Through Rocks, των Sara Khaki και Mohammadreza Eyni, μια συμπαραγωγή Ιράν, ΗΠΑ και Γερμανίας, που προβλήθηκε το Σάββατο 2/8, και μας επέτρεψε να ακολουθήσουμε τη Sara Shahverdi, την πρώτη εκλεγμένη σύμβουλο ενός απομακρυσμένου ιρανικού χωριού, στην προσπάθειά της να καταρρίψει τις καταπιεστικές πατριαρχικές παραδόσεις. Μπορεί η συμπεριφορά των Ιρανών οικογενειαρχών να μας φαίνεται μια μακρινή πραγματικότητα, όμως και εδώ, σε Ελλάδα και Κύπρο, τα πατριαρχικά πρότυπα είναι ριζωμένα βαθιά, καθορίζοντας κάθε πτυχή της ζωής μας.

Μια τέτοια πτυχή εξερευνά και το ντοκιμαντέρ Μάμμα, των Χρίστου Κουτούλα και Χαράς Πιτσιλλίδου, που πραγματεύεται το ζήτημα της μητρότητας στην Κύπρο από τη σύλληψη μέχρι και το μεγάλωμα των παιδιών: τις ελλείψεις στην κρατική μέριμνα, το “άδειασμα” της μητέρας από τους θεσμούς, την απίθανη ισορροπία εργασιακής ζωής και οικογένειας, τον άνισο καταμερισμό των ευθυνών ανάμεσα στο ζευγάρι, τον ενσωματωμένο σεξισμό, και η λίστα συνεχίζεται...

Την Κυριακή 3/8, τελευταία μέρα παραμονής μας στο φεστιβάλ, είχαμε την ευκαιρία να δούμε σε πρώτη παγκύπρια προβολή το εξαίσιο Tack της Βάνιας Τέρνερ. Σε μια γεμάτη αίθουσα, παρουσία της σκηνοθέτιδας, παρακολουθήσαμε τη γενναία απόφαση της Σοφίας Μπεκατώρου να μιλήσει για το τραύμα της, και πώς αυτή η κίνηση προκάλεσε μια χιονοστιβάδα καταγγελιών, με την ταινία να επικεντρώνεται σε αυτή της Αμαλίας Προβελεγγίου, και τη δύσκολη πορεία της προς τη δικαίωση. Μια ταινία συνταρακτική, που μας αφορά όλες, όλους και όλα – και  επιβάλλεται να ξαναπροβληθεί.

Το Φεστιβάλ, όμως, δεν εξαντλεί εδώ τη θεματολογία του. Ακολουθούν, μέχρι τις 8/8 που θα ρίξει αυλαία, πολλές ακόμα κυπριακές και διεθνείς ταινίες με πληθώρα θεμάτων, από την ντόπια παράδοση μέχρι το προσφυγικό, μέχρι το ζήτημα της ευθανασίας, τη μουσική, και την ιστορία και την κουλτούρα των τρανς ατόμων. Με ταινίες από την Ινδία έως τη Γερμανία, τις ΗΠΑ και την Κένυα, το Φεστιβάλ παρουσιάζει ένα πλήρες, αν και εντατικό πρόγραμμα, που καλύπτει όλες τις προτιμήσεις.

Η σημαντικότερη, όμως, ταινία του Φεστιβάλ, η οποία αποτέλεσε και την εναρκτήρια προβολή του την Παρασκευή 1/8, είναι η ταινία της Καναδο-Λιβανέζας Amber Fares, σε συνεργασία με την Ιρανο-Ισραηλινή Noam Shuster Eliassi, με τον προβοκατόρικο τίτλο Co-existence, My Ass! Η Shuster μεγάλωσε στο μόνο μέρος όπου Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι ζούσαν ειρηνικά, το χωριό Oasis of Peace, και έκανε τα πρώτα της επαγγελματικά βήματα στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Σύντομα, όμως, συνειδητοποίησε πως μέσω της κωμωδίας το μήνυμά της για ελευθερία και ισότητα ακούγεται πιο δυνατά και φτάνει πιο μακριά, οπότε αφοσιώθηκε σ' αυτή.

Παρακολουθούμε, λοιπόν, όλο το ταξίδι της Noam ως κωμικού, μέχρι να φτάσουμε στο σήμερα, όπου το να κάνεις χιούμορ είναι σχεδόν ακατόρθωτο. Η Noam, όμως, μετά το τέλος της προβολής, πήρε το μικρόφωνο, μίλησε -με χιούμορ- στο κοινό, απάντησε στις ερωτήσεις, εξήγησε τις θέσεις της, και κατέληξε στο εξής αυτονόητο (τουλάχιστον για κάποιους):

Δεν μπορεί να μιλάμε για συνύπαρξη αν δεν μιλήσουμε για ισότητα και ελευθερία για όλους· και αυτό που συμβαίνει στην Παλαιστίνη δεν είναι μία κρίση – είναι μία γενοκτονία.

Το 20ο Διεθνές Φεστιβάλ Λεμεσού μέσα από τις ταινίες του μας χάρισε ένα γεμάτο, χορταστικό τριήμερο, μας άφησε να επεξεργαστούμε δύσκολα θέματα, και μας έκανε να μετανιώνουμε που δεν μπορούμε να περάσουμε ολόκληρη την εβδομάδα στη Λεμεσό.

Η μοναδική, ενδεχομένως, παραφωνία, ήταν η κυπριακή παραγωγή Waves Won't Stop, από την οποία περιμέναμε αρκετά πράγματα, δεν στάθηκε όμως στο ύψος των υπολοίπων. Για την ακρίβεια, η διαφορά στο επίπεδο ήταν τόση που, αν και είχε διάρκεια μόλις 74 λεπτά, παρακαλούσαμε να φτάσει όσο πιο γρήγορα γίνεται στο τέλος της. Κατά συνέπεια, ήταν ίσως αδικία η συμμετοχή της δεδομένου ότι στέρησε από κάποια άλλη ταινία την ευκαιρία να προβληθεί, κατανοούμε όμως το δίκοπο μαχαίρι με το οποίο καλούνται να παλέψουν οι διοργανωτές και διοργανώτριες, ειδικά σε έναν τόσο μικρό τόπο με τόσο περιορισμένη κινηματογραφική παραγωγή – και το μεγαλύτερο μέρος του κοινού να στηρίζει αδιακρίτως (και άνισα) οτιδήποτε εγχώριο.