Η πρώτη straight-to-VHS ταινία εδώ και 20 χρόνια!

Η τεχνολογία έχει μετατρέψει το VHS ένα σκονισμένο έκθεμα μουσείου. Και πριν αρκετά χρόνια, ο χαρακτηρισμός μιας ταινίας «straight-to-VHS» ισοδυναμούσε σχεδόν με προσβολή. Σήμαινε ότι δεν ήταν αρκετά καλή για τις αίθουσες, ούτε καν για το DVD ράφι της εποχής. Το 2026, όμως, ένας σκηνοθέτης (και πρώην δικηγόρος) από τη Νότια Αφρική προσπαθεί να αλλάξει το αφήγημα. Ο Ρόμπερτ ντος Σάντος κυκλοφορεί το sci-fi «This is How the World Ends» για πρώτη φορά μετά από 20 χρόνια αποκλειστικά σε VHS και παρουσιάζει την απόφαση του ως μια ευθεία απάντηση στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και της ψηφιακής υπερκατανάλωσης.

Το προφανές ερώτημα ειναι πόσοι άνθρωποι στον πλανήτη το 2026 διαθέτουν ακόμη βίντεο για να τη δουν. Ο ίδιος ο ντος Σάντος φαίνεται να είχε την ίδια απορία. Παρ’ όλα αυτά, η πραγματικότητα τον εξέπληξε. Οι προπαραγγελίες έχουν ήδη ξεπεράσει τα 1.000 αντίτυπα, αριθμός πολύ μεγαλύτερος από αυτόν που περίμενε η ομάδα του.

Το «This is How the World Ends» είναι μια χαμηλού κόστους περιπέτεια επιστημονικής φαντασίας που ακολουθεί έναν άνδρα στην προσπάθειά του να βρει την αδελφή του μέσα σε ένα τεράστιο φεστιβάλ στην έρημο, γνωστό ως «το τελευταίο πάρτι στη Γη». Τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν κυρίως στη νοτιοαφρικανική έρημο, προσφέροντας στην ταινία μια αισθητική που μοιάζει να γεννήθηκε μέσα από πραγματικές κοινότητες και όχι από κάποιο αλγόριθμο παραγωγής εικόνων.

Ο δημιουργός της ταινίας δεν προέρχεται καν από τον χώρο του κινηματογράφου. Υπήρξε δικηγόρος πριν εγκαταλείψει την καριέρα του, έπειτα από επανειλημμένα περιστατικά όπου βρέθηκε αντιμέτωπος με ένοπλους ληστές στη Νότια Αφρική. Κάποια στιγμή, όπως εξηγεί, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ζωή είναι πολύ μικρή για να τη ζει κανείς πίσω από ένα γραφείο. Αυτό το αίσθημα επείγοντος φαίνεται να διαπερνά και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει σήμερα το σινεμά. Για τον ντος Σάντος, η κυκλοφορία σε VHS δεν είναι κάποιο ρετρό κόλπο μάρκετινγκ. Είναι μια προσπάθεια να δημιουργηθεί μια διαφορετική σχέση ανάμεσα στον θεατή και το έργο.

«Η ιδέα ήταν να επαναπροσδιορίσουμε τι σημαίνει το “straight-to-VHS” το 2026», λέει. «Κάποτε ήταν συνώνυμο του κακού. Εμείς θέλουμε να πούμε ότι μπορεί να σημαίνει κάτι φτιαγμένο με φροντίδα και πρόθεση για ένα συγκεκριμένο κοινό. Αυτή είναι μια ταινία φτιαγμένη από ανθρώπους για ανθρώπους — ένα έργο που μπορείς να κρατήσεις στα χέρια σου, να αγγίξεις και να κατέχεις», υποστηρίζει. Και εδώ βρίσκεται η πραγματική καρδιά του εγχειρήματος. Όχι στο VHS ως τεχνολογία, αλλά στο VHS ως αντικείμενο. Ως κάτι που υπάρχει στον φυσικό κόσμο. 

Δεν είναι επίσης τυχαίο ότι η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται στο κέντρο της ίδιας της ταινίας. Το «This is How the World Ends» εκτυλίσσεται στο τέλος ενός πολέμου ανάμεσα στους ανθρώπους και τα λεγόμενα Machine States. Για τον ντος Σάντος, αυτή η απειλή δεν είναι απλώς αφηγηματική. «Υπάρχει μια οργανική διαδικασία στο να είσαι άνθρωπος και δημιουργός», λέει. «Η AI αφαιρεί αυτή την οργανική διαδικασία. Η υπαρξιακή απειλή της ταινίας είναι η AI. Βρίσκεται στο φόντο και καταλαμβάνει σταδιακά τον κόσμο. Έτσι αισθάνομαι κι εγώ ως δημιουργός».

Η επιλογή του να κυκλοφορήσει πρώτα την ταινία σε VHS και μόνο αργότερα να αναζητήσει αίθουσες μοιάζει σχεδόν με αναποδογύρισμα ολόκληρου του σύγχρονου μοντέλου διανομής. Κι όμως, φαίνεται να λειτουργεί. Η εταιρεία VHS Haven έχει ήδη αναλάβει τη διανομή στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ συναντήσεις στις Κάννες με εταιρείες όπως η Neon και η AMC έχουν δημιουργήσει ελπίδες για μελλοντική κινηματογραφική προβολή.

Ίσως τελικά εκεί να βρίσκεται η ουσία αυτής της παράξενης VHS κυκλοφορίας. Όχι στην τεχνολογία, ούτε στη νοσταλγία. Αλλά στην επιθυμία ενός δημιουργού να επιβραδύνει τον χρόνο, να δώσει ξανά βάρος στην εικόνα και να υπενθυμίσει ότι το σινεμά δεν είναι μόνο περιεχόμενο. Είναι επίσης αντικείμενο, διαδικασία, χειρονομία και μνήμη. Σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο άυλος, το VHS επιστρέφει ως πολιτισμική δήλωση.