Breakdown: 1975 – Η καυτή κινηματογραφική χρονιά του Χόλιγουντ

Το Netflix αποφάσισε να ξανανοίξει τον πιο καυτό κινηματογραφικό φάκελο του 20ού αιώνα: το 1975. Ο Μόργκαν Νέβιλ γύρισε στα κρυφά το ντοκιμαντέρ Breakdown: 1975, έβαλε την Τζόντι Φόστερ να αφηγηθεί και συγκέντρωσε ένα κάστινγκ συνεντεύξεων που μοιάζει με reunion του μισού Νέου Χόλιγουντ. Αν υπάρχει ένα κινηματογραφικό έτος που οι απανταχού κινηματογραφόφιλοι εξακολουθούν να χρησιμοποιούν σαν σημείο αναφοράς, σαν μέτρο σύγκρισης, σαν το «τότε που τα έφτιαχναν όπως πρέπει», αυτό είναι το 1975. Μια χρονιά τόσο καλή που ακόμη και οι πιο κυνικοί παραδέχονται ότι μάλλον δεν θα την ξαναδούμε. Το Netflix μυρίζεται τη νοσταλγία και κάπως έτσι έχουμε το Breakdown: 1975, το νέο ντοκιμαντέρ του Μόργκαν Νέβιλ, που βγαίνει πλατφόρμα στις 19 Δεκεμβρίου.

ΣΧΕΤΙΚΑ"Big mistakes": Πυροτέχνημα εντυπωσιασμού

Ο Νέβιλ, που έχει ήδη δύο επιτυχίες τεκμηρίωσης στο ενεργητικό του —το Won’t You Be My Neighbor και το Piece by Piece— ετοίμασε το νέο του πρότζεκτ σχεδόν με μυστικοπάθεια. Και μετά έφερε την Τζόντι Φόστερ να το αφηγηθεί, γιατί αν υπάρχει κάποιος που εκπροσωπεί το παράδοξο της δεκαετίας του ’70, είναι το παιδί-θαύμα που μεγάλωσε μέσα στον ίδιο τον κινηματογραφικό σεισμό.

Το lineup των συνεντεύξεων είναι σχεδόν εξωπραγματικό: Μάρτιν Σκορσέζε, Όλιβερ Στόουν, Άλμπερτ Μπρουκς, Έλεν Μπέρστιν, Τζος Μπρόλιν, Πάτον Όσβαλτ, Πίτερ Μπαρτ, Σεθ Ρόγκεν και —για λόγους που δεν εξηγούνται αλλά έχουν πλάκα— ο Μπιλ Γκέιτς. Η επίσημη σύνοψη του ντοκιμαντέρ θυμίζει trailer φτιαγμένο για να ερεθίσει νοσταλγούς: «Το 1975, καθώς η Αμερική βρισκόταν αντιμέτωπη με κοινωνικές και πολιτικές αναταραχές, οι κινηματογραφιστές μετέτρεψαν το χάος σε τέχνη. Αυτό το ντοκιμαντέρ εξερευνά πώς μια ταραγμένη εποχή γέννησε εμβληματικές ταινίες όπως τα ‘Taxi Driver’, ‘One Flew Over the Cuckoo’s Nest’ και ‘Network’.»

Και πραγματικά, πόσο καλύτερα μπορεί να ήταν τα Όσκαρ; Πάρε μια υποψηφιότητα σε πέντε πράξεις: One Flew Over the Cuckoo’s Nest, Barry Lyndon, Nashville, Dog Day Afternoon, Jaws. Οι ταινίες αυτές σήμερα αποτελούν τη βίβλο του «πώς να κάνεις σινεμά χωρίς να φοβάσαι να λες κάτι». Αλλά τότε ήταν απλώς οι καλύτερες ταινίες της χρονιάς.

Το One Flew Over the Cuckoo’s Nest του Μίλος Φόρμαν δεν κέρδισε απλώς· έκανε σκούπα στα «Big Five», κάτι που η Ακαδημία κάνει περίπου μια φορά κάθε αιώνα. Αλλά το πραγματικό game changer ήταν το Jaws. Θρίλερ; Ναι. Περιπέτεια; Ναι. Η απαρχή του μπλοκμπάστερ που κατάπιε τα πάντα στο πέρασμά του; Επίσης ναι. Το καλοκαίρι του 1975 ήταν η στιγμή που το Χόλιγουντ είπε: «Α, αυτό φέρνει λεφτά; Φέρτε κι άλλα τέτοια».

Κι όμως, για πολλούς, η καλύτερη ταινία της χρονιάς ήταν —και παραμένει— το Barry Lyndon. Η αργή, ψυχρή, πανέμορφη ταινία του Στάνλεϊ Κιούμπρικ που κάποιοι θεατές τότε χαρακτήρισαν «σιέστα πολυτελείας», αλλά που σήμερα θεωρείται κινηματογραφικός θησαυρός. Φωτισμένο με κεριά, κομμένο και ραμμένο με χειρουργική μουσικότητα, το Barry Lyndon είναι η απόδειξη ότι ο Κιούμπρικ έκανε πάντα ταινίες για το μέλλον, όχι για την παρούσα στιγμή.

Το ντοκιμαντέρ του Νέβιλ μοιάζει με ταξίδι επιστροφής σε εκείνη τη χρονιά όπου η τέχνη και η βιομηχανία βρέθηκαν σε τέλεια ευθυγράμμιση για πρώτη —και ίσως τελευταία— φορά. Ο Νέβιλ δεν ενδιαφέρεται για χρονολόγια, αλλά για την αίσθηση. Πώς ήταν να ζεις σε μια εποχή που κάθε εβδομάδα έβγαινε κι ένα αριστούργημα; Πώς ήταν να βλέπεις το Χόλιγουντ να μεταμορφώνεται από μια χαοτική ομάδα σκηνοθετών με όνειρα σε μια εταιρική μηχανή που σύντομα θα καταβρόχθιζε τα πάντα;

Το Breakdown: 1975 είναι η απάντηση, και από τις 19 Δεκεμβρίου, το ντοκιμαντέρ του Νέβιλ είναι μια υπενθύμιση ότι το σινεμά είναι, αναγκαστικά, τέχνη κρίσης. Και το 1975 ήταν η χρονιά που η κρίση αυτή έγινε δημιουργικό πεδίο.