Obsession

Αθεράπευτα ρομαντικός και απελπισμένα ερωτευμένος, ένας νεαρός άντρας κάνει μία μαγική ευχήγια να βρει ανταπόκριση και να εκπληρώσει το όνειρό του. Πολύ σύντομα θα ανακαλύψει ότι ορισμένες επιθυμίες έχουν ένα νοσηρό και δυσοίωνο τίμημα.

Το Obsession δεν είναι απλώς ακόμη μία ανεξάρτητη ταινία τρόμου που επιχειρεί να σχολιάσει τη σύγχρονη κουλτούρα του διαδικτύου. Είναι ένα φιλμ που μοιάζει να έχει γεννηθεί μέσα από αυτήν, απορροφώντας τις νευρώσεις, τις φαντασιώσεις και τις παραμορφώσεις μιας εποχής όπου η επιθυμία συχνά συγχέεται με το δικαίωμα κατοχής. Ο Κάρι Μπάρκερ μετατρέπει τον τρόμο σε καθρέφτη μιας κοινωνίας που έχει μάθει να κοιτάζει τους άλλους χωρίς πραγματικά να τους βλέπει.

Δεν ενδιαφέρεται πραγματικά για τα υπερφυσικά στοιχεία της πλοκής με το γνωστό μοτίβο της καταραμένης ευχή;. Το δαιμονικό αντικείμενο που ενεργοποιεί την ιστορία λειτουργεί περισσότερο ως αφηγηματική αφορμή παρά ως πραγματική πηγή τρόμου. Ο πραγματικός τρόμος βρίσκεται αλλού: στην ιδέα ότι κάποιος μπορεί να αγαπήσει όχι έναν άνθρωπο αλλά την εικόνα που έχει κατασκευάσει γι' αυτόν.

Ο Μπερ δεν παρουσιάζεται ως τέρας. Και αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο της ταινίας. Δεν είναι ακριβώς ένας incel, ούτε ένα ακραίο διαδικτυακό στερεότυπο. Είναι κάτι πιο ύπουλο: ένας άνθρωπος που έχει εσωτερικεύσει την ιδέα ότι η αγάπη αποτελεί ανταμοιβή. Ότι αν συμπεριφερθεί σωστά, αν περιμένει αρκετά, αν υπομείνει αρκετή μοναξιά, τότε ο κόσμος θα του παραδώσει αυτό που επιθυμεί. Το φιλμ μετατρέπει αυτή την αντίληψη σε κυριολεκτικό εφιάλτη. Η Νίκι μεταμορφώνεται σε ένα ράκος: με βλέμμα που «κεντάει» στο κενό, ομιλία που διακόπτεται από σπασμωδικές κινήσεις και μια μανία που την οδηγεί σε αποτρόπαιες πράξεις βίας. Και το χειρότερο; Ο Μπέαρ, στην πιο εγωιστική και αξιοθρήνητη εκδοχή «κακού» που έχουμε δει τελευταία, επιλέγει να μείνει μαζί της, παρόλο που ξέρει ότι η «κανονική» Νίκι υποφέρει στην κόλαση.

Η σκηνοθεσία του Μπάρκερ λειτουργεί περισσότερο μέσω ψυχολογικής αποσταθεροποίησης παρά μέσω παραδοσιακών μηχανισμών τρόμου. Δεν τον ενδιαφέρουν ιδιαίτερα τα jump scares. Αντίθετα, κατασκευάζει έναν κόσμο όπου η πραγματικότητα μοιάζει διαρκώς εκτός συγχρονισμού με τον εαυτό της. Οι κοφτές μεταβάσεις, το ιδιόμορφο μοντάζ και η αίσθηση ότι κάθε σκηνή βρίσκεται μισό βήμα έξω από την κανονικότητα δημιουργούν ένα περιβάλλον μόνιμης ανησυχίας. Εδώ γίνεται φανερή και η καταγωγή του σκηνοθέτη από το YouTube και την ψηφιακή κουλτούρα. Σε παλαιότερες γενιές κινηματογραφιστών, το μοντάζ λειτουργούσε ως μέσο οργάνωσης του χώρου και του χρόνου. Στον Μπάρκερ λειτουργεί ως μέσο διάρρηξής τους. Το αποτέλεσμα δεν θυμίζει τον κλασικό αμερικανικό τρόμο αλλά κάτι πιο κοντά στην εμπειρία της διαδικτυακής περιπλάνησης: εικόνες που διαδέχονται η μία την άλλη με παράξενη λογική, συναισθηματικές μεταπτώσεις χωρίς προειδοποίηση, χιούμορ που μετατρέπεται ξαφνικά σε φρίκη.

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο, ωστόσο, είναι η θέση της Νίκι μέσα στην αφήγηση. Η ταινία γνωρίζει ότι η ιστορία της αφηγείται μέσα από ένα ανδρικό βλέμμα και ταυτόχρονα παγιδεύεται μέσα σε αυτό. Πρόκειται για ένα παράδοξο που το έργο δεν λύνει ποτέ πλήρως. Από τη μία πλευρά, ο Μπάρκερ επιχειρεί να καταγγείλει την αντικειμενοποίηση της γυναίκας. Από την άλλη, η ίδια η αφήγηση δυσκολεύεται να αποδράσει από τη λογική που καταγγέλλει. Η Νίκι παραμένει σε μεγάλο βαθμό ένα μυστήριο, μια παρουσία που βλέπουμε κυρίως μέσα από την παραμορφωμένη επιθυμία του πρωταγωνιστή.

Κι όμως, η ερμηνεία της Ίντε Ναβαρέτε κατορθώνει να σπάσει αυτό το πλαίσιο (και είμαστε βέβαιαι πως θα την δούμε στην οσκαρική πεντάδα). Υπάρχουν στιγμές όπου η ηθοποιός καταφέρνει να αναδείξει τον άνθρωπο που ασφυκτιά πίσω από το τέρας. Μέσα σε δευτερόλεπτα μπορεί να περάσει από τη γελοία υπερβολή στην απόλυτη τραγωδία. Εκεί το Obsession αποκτά μια διάσταση σχεδόν σπαρακτική. Δεν παρακολουθούμε απλώς μια δαιμονική κατοχή αλλά τη βίαιη εξαφάνιση μιας ανθρώπινης ταυτότητας.

Η βία της ταινίας υπηρετεί ακριβώς αυτή την ιδέα. Δεν έχει την κομψότητα του κλασικού τρόμου ούτε την αισθητικοποιημένη υπερβολή του σύγχρονου elevated horror. Είναι βρόμικη, άβολη και συχνά δυσάρεστη. Ο θεατής καλείται να υποστεί τη φρίκη. Αυτός είναι και ο λόγος που το Obsession μένει στη μνήμη περισσότερο απ’ όσο ίσως του αξίζει ως καθαρά κινηματογραφικό επίτευγμα. Δεν είναι ένα τέλειο φιλμ.

Οι θεματικές του φιλοδοξίες συχνά ξεπερνούν την αφηγηματική του ωριμότητα και πειθαρχία. Υπάρχουν ιδέες που διατυπώνονται χωρίς να αναπτύσσονται πλήρως και ορισμένες αδυναμίες γίνονται εμφανείς όσο πλησιάζουμε στο τέλος. 

Παρόλα αυτά, η θεματική του στόχευση παραμένει αιχμηρή. Το Obsession καταλαβαίνει κάτι ουσιαστικό για τη σημερινή εποχή: ότι η εμμονή συχνά μεταμφιέζεται σε αγάπη, ότι η επιθυμία μπορεί εύκολα να γίνει ιδιοκτησία και ότι η ψηφιακή κουλτούρα έχει θολώσει επικίνδυνα τα όρια ανάμεσα στα δύο.  Ένα θρίλερ ακατέργαστο, άνισο, συχνά υπερβολικό, αλλά με επείγοντα χαρακτήρα. Μοιάζει σαν να έχει συλληφθεί μέσα από την ίδια τη νεύρωση της εποχής του. Το τέρας δεν έρχεται από έξω. Είναι ήδη ανάμεσά μας. Ίσως να είμαστε κι εμείς οι ίδιοι.

Και αυτή είναι η πιο τρομακτική σκέψη που αφήνει πίσω του το Obsession όταν πέσουν οι τίτλοι τέλους.