Άποψη: Γιατί το σύγχρονο σινεμά απομακρύνεται από τα happy endings;

Για μια ολόκληρη γενιά θεατών, οι rom-coms των 90s συνδέθηκαν με μια αίσθηση ρομαντισμού και συναισθηματικής ικανοποίησης που σήμερα μοιάζει να απουσιάζει από τις πιο δημοφιλείς ιστορίες αγάπης. Στο σήμερα, οι ρομαντικές ταινίες τείνουν να παρουσιάζουν μεγάλους έρωτες που δεν καταλήγουν σε ένα ευτυχισμένο τέλος. Με το «final boss» ζευγάρι του miscommunication, τη Μαριάν και τον Κόνελ στο Normal People, τον μεταμορφωτικό έρωτα της Μία και του Σεμπάστιαν στο La La Land, και τον ορισμό του «σωστός άνθρωπος, λάθος στιγμή» της Νόρα και του Χε Σουνγκ στο Past Lives, όλοι οι μεγάλοι έρωτες της pop κουλτούρας των τελευταίων ετών σου δίνουν την αίσθηση ότι είναι καταδικασμένοι να αποτύχουν. Το dating στις μέρες μας σαφώς επηρεάζει τον κινηματογράφο, αλλά γιατί ο σύγχρονος κινηματογράφος προτιμά τις ανοιχτές, μελαγχολικές και συναισθηματικά αμφίσημες καταλήξεις;

Οι κινηματογραφικοί έρωτες στα 90s: Ο ρομαντικός έρωτας σε arthouse ταινίες

Παρακολουθώντας μια ευρέως γνωστή ταινία του Αλμοδόβαρ, το «Δέσε με» (1989), μας έκανε τρομερή εντύπωση πώς μια σχέση που στηριζόταν στο σύνδρομο της Στοκχόλμης κατέληγε να σου αφήνει μια αίσθηση ρομαντισμού και ικανοποίησης. Εκεί, ένας ερωτοχτυπημένος θαυμαστής μιας ηθοποιού, άρτι αφιχθείς από ψυχιατρική κλινική, την απαγάγει και την κρατά δεμένη μέχρι να τον ερωτευτεί – και στο τέλος το καταφέρνει. Έχοντας συναντηθεί οι δυο τους μία φορά στο παρελθόν για ένα one-night stand, ο εγκέφαλός του από τη στιγμή αυτής της συνάντησης «γιατρεύτηκε» και αποφάσισε, μέσω της απαγωγής, να την κάνει να τον ερωτευτεί. Μπορεί ο έρωτας να είναι τόσο θεραπευτικός και γιατί μια τόσο τοξική σχέση καταλήγει σε ένα happy ending που σε ικανοποιεί; Στο ίδιο πλαίσιο του συνδρόμου της Στοκχόλμης κινείται και το Buffalo '66 του Βίνσεντ Γκάλο, μια επίσης κλασική επιλογή ρομαντικής, ανεξάρτητης ταινίας των 90s.

Αξίζει, επίσης, μια μνεία σε αγαπημένους κινηματογραφικούς έρωτες του παρελθόντος που δεν άντεξαν στον χρόνο: τον μεγάλο έρωτα του Ρικ και της Ίλσα στην Καζαμπλάνκα, αλλά και του Στάντον με την Κίνσκι στο Παρίσι, Τέξας. Γενικά, τα παραδείγματα κινηματογραφικών ζευγαριών που δεν καταλήγουν μαζί σε arthouse ταινίες είναι άπειρα, μιας και τα happy endings θεωρούνταν κλισέ στις φεστιβαλικές επιλογές. Ακόμη και η αναφορά του μετρ του ποιητικού σινεμά, Αντρέι Ταρκόφσκι, στο έργο του Νοσταλγία: «Οι μεγάλοι κλασικοί έρωτες, ξέρετε… κανένα φιλί. Πολύ αγνοί. Τα συναισθήματα που δεν εκφράζονται δεν μπορείς να τα ξεχάσεις», επιβεβαιώνει πως ο έρωτας και το ανεκπλήρωτο πάνε μαζί. Ο άνθρωπος πάντα πονούσε από τον έρωτα, και αυτό τροφοδοτούσε την καλλιτεχνική έκφραση.

in the mood for love

Ένας επίσης κορυφαίος σκηνοθέτης arthouse ρομαντικών ταινιών είναι ο Γουόνγκ Καρ Γουάι. Στα 90s δημιούργησε ταινίες που εξερευνούν τον έρωτα, τη μοναξιά και τις ανθρώπινες συνδέσεις με έναν τρόπο μοναδικό. Τα Chungking Express, Happy Togethe, In the Mood for Love και 2046, παραμένουν μέχρι και σήμερα από τις πιο εμβληματικές ταινίες όλων των εποχών, με ρομαντικές ιστορίες που μένουν ανεξίτηλες, χαρτογραφώντας τις βαθύτερες επιθυμίες των πρωταγωνιστών, τη μνήμη και τις ατμοσφαιρικές σιωπές.

Τελικά, ο ρομαντικός έρωτας στον arthouse κινηματογράφο σπάνια παρουσιάζεται ως μια υγιής, ισορροπημένη ή ολοκληρωμένη σχέση. Αντίθετα, συχνά εκφράζεται μέσα από την εμμονή, την απώλεια, την απουσία και το ανεκπλήρωτο. Ο έρωτας αποτελεί την κινητήρια δύναμη έκφρασης των ενδότερων επιθυμιών και αδυναμιών μας. Ίσως γι’ αυτό οι πιο αξέχαστοι κινηματογραφικοί έρωτες δεν είναι εκείνοι που ολοκληρώνονται, αλλά εκείνοι που μένουν ανοιχτοί στη μνήμη και στη φαντασία του θεατή. Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται τελικά και οι σύγχρονες ρομαντικές φεστιβαλικές ταινίες, αποδεικνύοντας πως δεν έχουν αλλάξει πολλά πράγματα στην κινηματογραφική έκφραση του «δυνατού» έρωτα.

Οι rom-coms των 90s & 00s αποτελούν μια σταθερή νότα νοσταλγίας και must-see επιλογές

Μια από τις πιο χαρακτηριστικές κινηματογραφικές βιομηχανίες στα 90s και στα early 00s, όμως, ήταν αυτή των rom-coms, με εμβληματικές ταινίες όπως τα When Harry Met Sally, Pretty Woman, Notting Hill, How to Lose a Guy in 10 Days, 10 Things I Hate About You, The Notebook κ.ά., που έμοιαζαν αρκετά στη δομή και στην τελική τους έκβαση. Παράλληλα, μοιράζονταν το ίδιο μήνυμα: ότι η αγάπη και ο έρωτας στο τέλος κερδίζουν. Προφανώς μιλάμε για πιο ανάλαφρες, εμπορικές ταινίες και μεγάλες εισπρακτικές επιτυχίες, τις οποίες όμως αγάπησαν και αγαπούν οι millennials.

Οι πιο φεστιβαλικές ταινίες, όπως η τριλογία Before (Before Sunrise (1995) / Before Sunset (2004) / Before Midnight (2013)), αλλά και η κινηματογραφική μεταφορά του Περηφάνια και Προκατάληψη, δεν ήταν τόσο συνηθισμένες. Υπήρχε, δηλαδή, στα 90s μια ολόκληρη βιομηχανία με ταινίες –όχι απαραίτητα ρεαλιστικές– στις οποίες ο έρωτας νικούσε πάντα, δημιουργώντας μια γλυκιά και ανάλαφρη αίσθηση ρομαντισμού, η οποία στις μέρες μας εκλείπει.

eternal sunshine of a spotless mind

Η σύγχρονη μορφή του ρομαντικού έρωτα στον κινηματογράφο

Αν και τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια τάση για comfort ρομαντικές ταινίες –κυρίως στο Netflix– γενικά απουσιάζει η «movie star magic» και η ξεχωριστή κινηματογραφική ταυτότητα που είχαν οι rom-coms των 90s, γι' αυτό και δεν έχουν περάσει στην pop κουλτούρα. Οι ρομαντικές ταινίες και σειρές των τελευταίων ετών που έχουν βραβευτεί και αγαπηθεί από το κοινό είναι πιο ωμές, με ζευγάρια που δεν καταλήγουν μαζί.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα La La Land, Past Lives, Normal People, The Worst Person in the World, Blue Is the Warmest Color, Eternal Sunshine of a Spotless Mind, Lost in Translation κ.ά. Πρόκειται για ταινίες στις οποίες ο έρωτας παρουσιάζεται με μια διαφορετική μορφή. Έχει έναν άλλον ρόλο, μεταμορφωτικό για τη ζωή του ατόμου· είναι σαν ένας σταθμός από τον οποίο πρέπει υποχρεωτικά να περάσει κανείς για να αλλάξει διαδρομή στη ζωή του. Μέσα σε όλο αυτό, χάνεται η σύνδεση του «για πάντα μαζί» που κυριαρχούσε σε προηγούμενες δεκαετίες, και ο έρωτας συντηρείται κυρίως μέσω της μνήμης.

La La Land

Το La La Land είναι από τα μιούζικαλ που σου μένουν όχι μόνο για τη vintage αισθητική του, αλλά κυρίως για την ιστορία που έχει να διηγηθεί. Η Μία είναι μια φιλόδοξη, νέα ηθοποιός και ο Σεμπάστιαν ένας πιανίστας της τζαζ. Συναντιούνται στο Λος Άντζελες και η ιστορία τους αφορά ένα κυνήγι ονείρων. Αν και το ζευγάρι δεν καταλήγει μαζί, η ταινία δεν το παρουσιάζει με μελοδραματικό τρόπο. Οι δύο ήρωες δεν θα είχαν εκπληρώσει τα όνειρά τους αν δεν είχαν βρει ο ένας τον άλλον και αυτό, αν και σπαρακτικό για τους ίδιους ως ζευγάρι, αποτελεί ένα happy end για την προσωπική τους εξέλιξη. Μένουν τα βλέμματα, οι αναμνήσεις και η επίδραση που άσκησε ο ένας στη ζωή του άλλου.

Past Lives

Το «Ιν-Γιουν», σύμφωνα με την κορεατική φιλοσοφία, είναι υπεύθυνο για τις καρμικές σχέσεις και τις συνδέσεις της ζωής μας. Σύμφωνα με αυτό, τίποτα δεν είναι τυχαίο. Ακόμη και όταν δύο άνθρωποι πέφτουν ο ένας πάνω στον άλλον στον δρόμο, αυτό συμβαίνει επειδή σε μια προηγούμενη ζωή είχαν «Ιν-Γιουν». Οι ψυχές των ανθρώπων, δηλαδή, συνδέονται μεταξύ τους πολλές ζωές πίσω. Αυτό αναλογίζεται και η Νόρα όταν βρίσκεται σε ένα συναισθηματικό αδιέξοδο ανάμεσα στον άντρα της και τον παιδικό της φίλο. Οι δυο τους μοιάζουν πλασμένοι ο ένας για τον άλλον, αλλά λόγω των συνθηκών και της απόστασης δεν κατάφεραν να είναι ποτέ μαζί. Μια ταινία για τα ανομολόγητα συναισθήματα που μένουν εκεί για πάντα, ανεξαρτήτως της διαδρομής που χαράζει ο καθένας από τους ήρωες ξεχωριστά.

Eternal Sunshine of a Spotless Mind

Η Αιώνια Λιακάδα ενός Καθαρού Μυαλού αφουγκράζεται τον ρομαντικό έρωτα μέσω της διαχείρισης των αναμνήσεων και ενός ταξιδιού στον χρόνο και στη μνήμη. Όταν ο Τζόελ και η Κλεμεντάιν συναντιούνται σε έναν σταθμό τρένου και αρχίζουν να βγαίνουν, καταλήγουν σε αδιέξοδο, γιατί ο καθένας έχει τα δικά του σκοτάδια. Κάπου εκεί ανακαλύπτουν ότι τελικά δεν είναι τόσο άγνωστοι: είχαν σχέση στο παρελθόν, αλλά είχαν διαγράψει ο ένας τον άλλον από τη μνήμη του αφότου χώρισαν. Έτσι, ξεκινά ένα ανέλπιδο ταξίδι για να διατηρήσουν έστω κάποιες κοινές αναμνήσεις. Αυτό το ευφυέστατο σενάριο σε κάνει να αναρωτιέσαι πόσο ανώριμο είναι, μετά από έναν χωρισμό, να αποφασίζεις να διαγράψεις εντελώς ό,τι έχεις ζήσει με έναν σημαντικό άνθρωπο της ζωής σου. Ευτυχώς, αν και δεν καταλήγει σε τυπικό happy ending, το τέλος είναι λυτρωτικό. Γιατί, όσο και να θες να ξεχάσεις και να αποφύγεις την απογοήτευση, μπορεί ποτέ ένας αιώνιος ρομαντικός έρωτας να χαθεί εντελώς;

Normal People

Το Normal People δεν είναι ταινία αλλά σειρά, βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο της Σάλι Ρούνεϊ. Παραμένει, όμως, μία από τις πιο επιδραστικές ιστορίες αγάπης των τελευταίων ετών και μπαίνει δικαιωματικά στη λίστα. Ο έρωτας της Μαριάν και του Κόνελ είναι πέρα για πέρα αληθινός και βαθύς, όσο και επίπονος. Η ιστορία αυτή αγγίζει σε μεγάλο βαθμό το κοινό, γιατί παρουσιάζει δύο ανθρώπους που, μέσα στην ευαλωτότητά τους, προσπαθούν να βρουν τον εαυτό τους μεγαλώνοντας μαζί (ή και χωριστά) και θεραπεύοντας τα τραύματά τους. Είναι σαν μια πραγματική ανθρώπινη σχέση με προβλήματα επικοινωνίας. Πολλές φορές, δηλαδή, πληγώνει ο ένας τον άλλον χωρίς να το αντιλαμβάνεται ή επειδή δεν εκφράζουν ακριβώς αυτό που θέλουν. Έπειτα από χρόνια και προσωπική δουλειά που έχει κάνει ο καθένας με τον εαυτό του, η ζωή τα φέρνει έτσι ώστε πρέπει να ακολουθήσουν διαφορετικές διαδρομές. Το μόνο σίγουρο είναι πως αυτό που έγιναν το οφείλουν, σε μεγάλο βαθμό, ο ένας στον άλλον.

normal people

Η μνήμη αποτελεί το επίκεντρο των σύγχρονων ιστοριών αγάπης και όχι το «για πάντα μαζί»

Υπάρχει κάτι παράξενα μελαγχολικό στις πιο αγαπημένες ερωτικές ιστορίες της τελευταίας δεκαετίας. Δεν τελειώνουν με γάμους, επανενώσεις ή θριαμβευτικά φινάλε. Αντίθετα, τελειώνουν με ανθρώπους που αγαπήθηκαν αλλά δεν έμειναν μαζί, με βλέμματα που χάνονται στο πλήθος και με αναμνήσεις που αποδεικνύονται ισχυρότερες από την ίδια τη σχέση. Από το Past Lives μέχρι και το La La Land, το σύγχρονο σινεμά μοιάζει να έχει εγκαταλείψει τη βεβαιότητα του happy ending.

Οι σύγχρονες ιστορίες αγάπης δεν ενδιαφέρονται για το αν θα μείνουν τα ζευγάρια μαζί, αλλά θέλουν περισσότερο να αποδώσουν το αποτύπωμα που μπορεί να αφήσει κάποιος στη ζωή σου. Η μνήμη δηλαδή, έχει αντικαταστήσει την κοινή κατάληξη ως βασικός αφηγηματικός μηχανισμός. Αυτή η μετατόπιση του ενδιαφέροντος ενδεχομένως να οφείλεται στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε και συνδεόμαστε σήμερα μεταξύ μας. Η έννοια της σχέσης επαναπροσδιορίζεται συνεχώς και αποκτά μια πιο ρευστή μορφή, με όρους όπως situationship, polyamorous και open relationship να κάνουν την εμφάνισή τους δυναμικά, δημιουργώντας έναν νέο χάρτη σχέσεων με μεγαλύτερη ελευθερία και ευελιξία. Η ιδέα του «για πάντα» στις μέρες μας δεν είναι αυτονόητη, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι έχει χαθεί ο ρομαντισμός. Μπορεί απλώς να έχουμε αρχίσει να αναγνωρίζουμε ότι η αξία μιας σχέσης δεν μετριέται μόνο από τη διάρκειά της.

Ίσως τελικά το happy ending να μην εξαφανίστηκε· ίσως απλώς να έπαψε να θεωρείται το μόνο πιθανό τέλος μιας ιστορίας αγάπης. Για δεκαετίες, ευτυχισμένο τέλος θεωρούνταν η ένωση δύο ανθρώπων. Σήμερα, μοιάζει να συνδέεται περισσότερο με την κατανόηση του εαυτού, την αποδοχή και τη μνήμη. Οι ήρωες των σύγχρονων ερωτικών ιστοριών μπορεί να μην καταλήγουν μαζί, όμως συχνά καταλήγουν να γνωρίζουν καλύτερα τον εαυτό τους. Και ίσως αυτό να είναι το νέο κινηματογραφικό happy ending: όχι η υπόσχεση ότι ο έρωτας διαρκεί για πάντα, αλλά η παραδοχή ότι ακόμη και οι πιο σύντομες συνδέσεις μπορούν να μας αλλάξουν οριστικά.

Kατερίνα Σερέτη

Περισσότερα κείμενά της μπορείς να βρεις εδώ.