Αφιέρωμα: One-shot madness. οι ταινίες που μας έπεισαν ότι δεν έγινε ούτε ένα cut

Η τεχνική της «Μίας Λήψης» είναι πάντα ρισκαδόρικη, πολύ δύσκολη στην εκτέλεσή της και στην ψευδαίσθηση που θέλει να περάσει και οταν όμως το μονοπλάνο πετύχει, τα αποτελέσματα είναι θαυμαστά. 

ΣΧΕΤΙΚΑΑφιέρωμα: Το τουρκικό σινεμά του σήμερα

Ο στόχος είναι σαφής: να εξαλειφθεί η απόσταση ανάμεσα στον θεατή και το γεγονός, να δημιουργηθεί η αίσθηση ότι τα πάντα εκτυλίσσονται σε πραγματικό χρόνο, χωρίς διαμεσολάβηση. Δεν πρόκειται για εύκολη τεχνική· γι’ αυτό και πολλοί σκηνοθέτες την αποφεύγουν. Όσοι όμως την τολμούν, αναλαμβάνουν το ρίσκο μιας αισθητικής χειρονομίας που αγγίζει τα όρια της κινηματογραφικής ηθικής.

Rope (1948): Η γένεση της χωρικής ασφυξίας

Ο θρυλικός Άλφρεντ Χίτσκοκ ήταν ο πρωτοπόρος του μονοπλάνουμε το ‘Rope’. Η τεχνική του ήταν άμεσα συνδεδεμένη με το υλικό μέσο, καθώς περιοριζόταν από τη χωρητικότητα των 35mm καμερών σε λήψεις των 10 λεπτών. Παρά αυτόν τον περιορισμό, χρειάστηκαν μόνο 10 κοψίματα για να ολοκληρωθεί το φιλμ – ένα απίστευτο κατόρθωμα για τη δεκαετία του 1940. Ο Χίτσκοκ χρησιμοποίησε τη συνεχή λήψη για να αιχμαλωτίσει πραγματικά την αίσθηση του θεατρικού έργου στο οποίο βασίστηκε η ταινία. Το ‘Rope’ αποτυπώνει με σχεδόν πειραματικό τρόπο την ασφυκτική αγωνία των δύο ατρόμων που διαπράττουν τον «τέλειο» φόνο ως πράξη ψυχαγωγίας, μετατρέποντας το διαμέρισμα σε σκηνή εσωτερικής κατάρρευσης.

Fish & Cat (2013): Ο χρόνος ως προφητεία

Το ‘Fish & Cat’ ξεχωρίζει για την ευφυή χρήση της μίας λήψης ως εργαλείου που «λυγίζει» τον χρόνο, ταξιδεύοντας ανάμεσα σε δύο παράλληλες ιστορίες που πραγματοποιούνται ταυτόχρονα, προφητεύοντας τη σύγκρουσή τους. Η μια λήψη εδώ δεν είναι απλώς ρεαλιστική απόδοση του χρόνου, αλλά μια αφηγηματική μεταφορά για το αναπόφευκτο της μοίρας και τη σύνδεση των διαφορετικών υποκειμένων στο ίδιο χωροχρονικό πλαίσιο.

Russian Ark (2003): Η μνήμη ως χωρική συνέχεια

Το ‘Russian Ark’ του Αλεξάντερ Σοκούροβ αποτελεί μια πραγματική αποδόμηση του μοντάζ ως φορέα της ιστορικής ρήξης. Η ταινία εκτυλίσσεται σε μία μοναδική λήψη 96 λεπτών στο Χειμερινό Παλάτι της Αγίας Πετρούπολης, χρησιμοποιώντας περίπου 2000 ηθοποιούς σε 33 δωμάτια. Η κίνηση του φαντάσματος που διασχίζει τους χώρους δεν είναι απλώς ένα κόλπο, αλλά μια δήλωση ότι η Μνήμη δεν είναι διακεκομμένη αλλά συνεχής.

Macbeth (1982): Η εστίαση στο πρόσωπο και η σχισμή

Η εκδοχή του ‘Macbeth’ από τον Ούγγρο Μπέλα Ταρ προσφέρει μια έντονη φορμαλιστική μελέτη του ανθρώπινου ψυχισμού. Η ταινία αποτελείται μόνο από δύο λήψεις που συγχωνεύτηκαν για να δίνουν την αίσθηση της συνέχειας. Η κεντρική τεχνική επιλογή είναι η πρωταρχική εστίαση στα πρόσωπα αντί για τα σώματα, επιτρέποντας την «υπέροχη» αποτύπωση των εκφράσεων. Αυτό μετατρέπει τη μακρά λήψη σε ένα μικροσκόπιο για την εσωτερική διάβρωση των χαρακτήρων.

Utøya: July 22 (2018): Ο χρόνος του τραύματος

Το ‘Utøya: July 22’ βασίζεται στη σφαγή στο κατασκηνωτικό κέντρο Utøya στη Νορβηγία. Ο Έρικ Πόπε χρησιμοποίησε τη μία λήψη για να αιχμαλωτίσει τον πραγματικό χρόνο των 72 λεπτών της επίθεσης, παρακολουθώντας την Κάγια κατά τη διάρκεια της τρομοκρατικής ενέργειας. Η απουσία του μοντάζ μεταφράζεται σε αδυναμία διαφυγής για τον θεατή, δημιουργώντας ένα φορμαλιστικό πλαίσιο εγκλεισμού. Η τεχνική υπηρέτησε τη μνήμη και τον σεβασμό προς τους επιζώντες, επιβάλλοντας στον θεατή τη σκληρή πραγματικότητα του πραγματικού χρόνου του τραύματος.

Time Code (2000): Ο πληθυντικός χρόνος και ο κατακερματισμός

Το ‘Time Code’ του Μάικ Φίγκις προχωρά τη συνεχή λήψη σε μία πρωτοποριακή δοκιμή του πολλαπλού χρόνου. Ο Φίγκις χρησιμοποίησε τέσσερις συνεχείς λήψεις των 93 λεπτών, τις οποίες προβάλλει ταυτόχρονα σε διαιρεμένη οθόνη. Η χειραγώγηση του ήχου για κάθε τεταρτημόριο αναγκάζει τον θεατή να ασχολείται ενεργά με το περιεχόμενο, επιλέγοντας πού θα εστιάσει. Η ταινία αφορά την προετοιμασία ενός κινηματογραφικού έργου στο Λος Άντζελες, μετατρέποντας το «σινεμά μέσα στο σινεμά» σε αισθητική έρευνα του ταυτόχρονου και κατακερματισμένου βλέμματος της σύγχρονης εποχής.

Son Of Saul (2015): Η απομόνωση του υποκειμένου

Η οσκαρική ταινία ‘Son Of Saul’ του Λάζλο Νέμεθ χρησιμοποιεί τη μακρά λήψη για να δημιουργήσει ένα αισθητικό πλαίσιο «στενής» απόστασης. Για 107 λεπτά, η κάμερα σπάνια αφήνει το κεφάλι του Σαούλ Αουσλάντερ, αναγκάζοντας τον θεατή να βιώσει τις εξελίξεις του στρατοπέδου συγκέντρωσης σχεδόν αποκλειστικά μέσω της περιορισμένης οπτικής του πρωταγωνιστή. Η τεχνική αυτή δεν ενδιαφέρεται για την ολική ιστορική αναπαράσταση του Ολοκαυτώματος, αλλά για την υποκειμενική εμπειρία του εγκλεισμού και της ηθικής δυσχέρειας.

Birdman (2014): Η τέχνη του ψευδούς τραύματος

Ο Αλεχάντρο Γκονζάλες Ινιαρίτου εφάρμοσε τη τεχνική στο ‘Birdman’ ως μέσο έκφρασης της αγωνίας και της μανίας του πρωταγωνιστή, ενός ηθοποιού που προσπαθεί να αναβιώσει την καριέρα του μέσω μιας θεατρικής παράστασης. Η σκηνοθετική πράξη της «συρραφής» πολλών λήψεων ώστε να μοιάζουν με μία συμβολίζει την τεχνητή ένταση της Broadway και την αίσθηση της αδιάκοπης πίεσης που βιώνει ο χαρακτήρας. Η μία λήψη εδώ δεν είναι αλήθεια, είναι υπερβολική αναπαράσταση της εσωτερικής σύγκρουσης, μια μεταφορά για την κατάρρευση του εγώ.

Victoria (2015): Η αληθινή συνθήκη του ρίσκου

Σε αντίθεση με πολλές άλλες ταινίες που χρησιμοποιούν κρυφά κοψίματα, το γερμανικό θρίλερ ‘Victoria’ γυρίστηκε πράγματι χωρίς καθόλου μοντάζ, από την αρχή μέχρι το τέλος, σε τρεις μόνο προσπάθειες. Η απόφαση του Σεμπάστιαν Σίπερ να γυρίσει ολόκληρη την ταινία μέσα σε ένα δίωρο χρονικό πλαίσιο το πρωί (4:30 π.μ. έως 7:00 π.μ.) δημιουργεί μια αίσθηση απόλυτου ρεαλισμού και επείγοντος που είναι απαράμιλλη. Η μία πραγματική λήψη μετατρέπει τον θεατή σε αυτόπτη μάρτυρα της αποτυχημένης ληστείας και της κλιμακούμενης καταστροφής.

1917 (2019): Η ενσάρκωση του χρόνου

Το ‘1917’ χρησιμοποίησε την τεχνική με τον πιο καθαρό αφηγηματικό σκοπό τα τελευταία χρόνια. Ο Σαμ Μέντες εξήγησε ότι ήθελε να «πείτε αυτή την ιστορία σε δύο ώρες ‘πραγματικού χρόνου’». Ο στόχος του ήταν να «αισθανθεί το κοινό κάθε δευτερόλεπτο που περνά και να κάνει κάθε βήμα μαζί τους, και επίσης να έχει επίγνωση της γεωγραφίας και της απόστασης και της φυσικής δυσκολίας». Η μια λήψη εδώ μετατρέπεται σε φόρμα του πολεμικού θρίλερ, επιβάλλοντας στον θεατή τη συμμετοχή στο οδοιπορικό των δύο δεκανέων ως αδιάκοπη σωματική και χρονική δοκιμασία.