H Μαρζάν Σατραπί πέθανε στα 56 της, νικημένη από τη θλίψη

Η Μαρζάν Σατραπί, η Γαλλοϊρανή δημιουργός που σύστησε σε εκατομμύρια αναγνώστες και θεατές την εμπειρία της ζωής μετά την Ιρανική Επανάσταση μέσα από το “Persepolis”, πέθανε σε ηλικία 56 ετών. Συγγραφέας, εικονογράφος, σκηνοθέτις και ακούραστη πολιτική ακτιβίστρια, υπήρξε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες διεθνώς φωνές της ιρανικής διασποράς. Σύμφωνα με ανθρώπους του περιβάλλοντός της, δεν ξεπέρασε ποτέ τον χαμό του συζύγου της, Ματίας Ρίπα, που πέθανε πριν από έναν χρόνο.

ΣΧΕΤΙΚΑΠαριζιάνικες ιστορίες

Η είδηση του θανάτου της έγινε γνωστή μέσω προσώπων του στενού της κύκλου. Η ανακοίνωση ήταν λιτή αλλά συγκλονιστική: «Η Μαρζάν Σατραπί πέθανε από θλίψη λίγο περισσότερο από έναν χρόνο μετά τον θάνατο του Ματίας Ρίπα, του συζύγου της και του έρωτα της ζωής της». Ο Ρίπα, Σουηδός παραγωγός, ηθοποιός και σεναριογράφος, δεν ήταν μόνο ο σύντροφός της αλλά και σταθερός καλλιτεχνικός συνεργάτης της επί δεκαετίες. Μετά τον θάνατό του, η Σατραπί ίδρυσε το Mattias and Marjane Ripa-Satrapi Cinema Foundation, με στόχο να βοηθήσει ξένους φοιτητές που επιθυμούσαν να ταξιδέψουν στο Παρίσι για να σπουδάσουν κινηματογράφο.Η απώλειά του σημάδεψε εμφανώς την τελευταία περίοδο της ζωής της. Όποιος επισκεπτόταν τον λογαριασμό της στο Instagram έβλεπε σχεδόν αποκλειστικά εικόνες που σχημάτιζαν τη φράση «For I Lost the love of my life», συνοδευόμενες από φωτογραφίες του Ρίπα και πληροφορίες για το ίδρυμα που δημιούργησε στη μνήμη του.

Η Σατραπί γεννήθηκε στις 22 Νοεμβρίου 1969 στο Ραστ του Ιράν και μεγάλωσε στην Τεχεράνη σε μια πολιτικοποιημένη οικογένεια. Οι γονείς της συμμετείχαν τόσο στο κίνημα εναντίον του Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί όσο και στις αντιδράσεις απέναντι στους περιορισμούς που επέβαλε αργότερα η Ισλαμική Δημοκρατία. Η προσωπική αυτή εμπειρία μετατράπηκε αργότερα στο “Persepolis”, το graphic novel που την έκανε γνωστή παγκοσμίως. Μέσα από τα μάτια ενός κοριτσιού που μεγαλώνει στη σκιά της επανάστασης, των απαγορεύσεων και της αναγκαστικής μετανάστευσης, η Σατραπί κατάφερε να αφηγηθεί μια ιστορία βαθιά προσωπική αλλά και παγκόσμια. Το 2007 μετέφερε το έργο στον κινηματογράφο μαζί με τον Βενσάν Παρονό. Η ταινία απέσπασε το Βραβείο της Επιτροπής στις Κάννες, προτάθηκε για Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας Κινουμένων Σχεδίων και καθιέρωσε τη δημιουργό της και στον κινηματογραφικό χώρο. Τότε είχε δηλώσει: «Ακόμα κι αν πρόκειται για μια οικουμενική ταινία, θέλω να αφιερώσω αυτό το βραβείο σε όλους τους Ιρανούς».

Ακολούθησε το “Κοτόπουλο με δαμάσκηνα”, επίσης σε συνεργασία με τον Παρονό, το οποίο προβλήθηκε στο διαγωνιστικό τμήμα της Βενετίας το 2011. Στη συνέχεια πέρασε στον χώρο της live-action σκηνοθεσίας με το “Gang of the Jotas”, όπου συμπρωταγωνιστούσε και ο Ματίας Ρίπα.

Το Χόλιγουντ σύντομα της άνοιξε τις πόρτες του. Σκηνοθέτησε τους Ράιαν Ρέινολντς και Τζέμα Άρτερτον στο “The Voices”, ενώ το 2019 υπέγραψε το “Radioactive”, με τη Ρόζαμουντ Πάικ ως Μαρί Κιουρί. Η τελευταία της ταινία ήταν το “Dear Paris”, μια πολυπρόσωπη μαύρη κωμωδία με τους Μόνικα Μπελούτσι, Ροσντί Ζεμ, Αλέξ Λουτς και Αντρέ Ντισολιέ.

Παράλληλα, η πολιτική δράση παρέμενε αναπόσπαστο κομμάτι της δημόσιας παρουσίας της. Ήταν από τις πιο έντονες επικριτικές φωνές του ιρανικού καθεστώτος και στήριξε ενεργά το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί.

Σε συνέντευξή της το 2023 θυμόταν τις διαδηλώσεις κατά της επιβολής του χιτζάμπ το 1983 και έλεγε για τον πατέρα της: «Ήταν ένας από τους ελάχιστους άνδρες εκεί. Τότε δεν καταλάβαιναν ότι τα δικαιώματα των γυναικών είναι δικαιώματα ολόκληρης της κοινωνίας». Η ίδια είχε δεχθεί απειλές και επιθέσεις για τη δράση της. «Με έχουν αποκαλέσει ψεύτρα και κατάσκοπο. Έμαθα στη ζωή να μη φοβάμαι», έλεγε. Και συνέχιζε: «Δεν σημαίνει ότι δεν νιώθεις φόβο· νιώθεις τον φόβο, αλλά μετά αποφασίζεις αν θα του δώσεις σημασία ή όχι. Δεν είμαι ούτε άφοβη ούτε απρόσεκτη, αλλά στη χώρα μου υπάρχουν παιδιά που πυροβολούνται και είναι 17 ετών, ενώ εγώ έχω ζήσει περισσότερο από μισό αιώνα».

Το 2023 οργάνωσε επίσης μια flash mob διαμαρτυρία έξω από την ιρανική πρεσβεία στο Παρίσι, σε ένδειξη αλληλεγγύης προς πέντε έφηβες της Τεχεράνης που συνελήφθησαν επειδή ανέβασαν στο TikTok ένα βίντεο όπου χόρευαν το τραγούδι “Calm Down” των Rema και Selena Gomez. Όπως έλεγε τότε: «Εμείς οι καλλιτέχνες πρέπει να είμαστε ταπεινοί, αλλά το να μην κάνεις τίποτα είναι χειρότερο. Η αδιαφορία είναι χειρότερη. Δεν πιστεύω ότι αυτό που κάνω είναι κάτι τεράστιο ή μεγαλειώδες, αλλά έχω φωνή, έχω πρόσωπο και είμαι γνωστή στη Γαλλία. Απλώς κάνω αυτό που οφείλω να κάνω».

Μια δημιουργός που χρησιμοποίησε τη φήμη της όχι για να απομακρυνθεί από την πραγματικότητα, αλλά για να παραμείνει διαρκώς μέσα σε αυτήν.