Οδυσσέας σε Θραύσματα: Ο Κρίστοφερ Νόλαν και η μη-γραμμική μοίρα του μύθου

Η νέα προσέγγιση του Κρίστοφερ Νόλαν στην Οδύσσεια είναι μια απόπειρα ανασύνθεσης ενός αρχαίου αφηγηματικού σώματος μέσα από τη σύγχρονη εμμονή με τον χρόνο, τη μνήμη και τη διάσπαση της εμπειρίας Ο Νόλαν, ένας δημιουργός που έχει οικοδομήσει την αισθητική του πάνω στην αποσύνθεση του χρόνου, αναγνωρίζει στο ομηρικό έπος όχι μια γραμμική περιπέτεια αλλά αυτό που ο ίδιος αποκάλεσε «την πρώτη μη γραμμική αφήγηση».

ΣΧΕΤΙΚΑΚρίστοφερ Νόλαν: "Ο Όμηρος ήταν η Marvel της εποχής του"

Η Οδύσσεια του δεν θα αφηγηθεί την επιστροφή του Οδυσσέα με ευθύ τρόπο, αλλά θα την ανασυνθέσει μέσα από αναδρομές, αφηγήσεις μέσα στην αφήγηση, θραύσματα μνήμης. Είναι ήδη ένα έργο που αρνείται τη χρονική συνέχεια. Και ακριβώς σε αυτό το σημείο, η κινηματογραφική γλώσσα του Νόλαν συναντά τον Όμηρο ως συγγένεια.

Το ερώτημα της «πιστότητας» μοιάζει, σε αυτό το πλαίσιο, σχεδόν παραπλανητικό. Πόσο πιστός μπορεί να είναι κανείς σε ένα έργο που δεν είναι καν σταθερό ως προς τη μορφή του; Η εισαγωγή του Δούρειου Ίππου — ενός επεισοδίου που δεν αφηγείται άμεσα η Οδύσσεια αλλά απλώς υπαινίσσεται — αποκαλύπτει ήδη μια δημιουργική απόκλιση. Ο Νόλαν φαίνεται να αντιμετωπίζει τον μύθο ως σύνολο εικόνων που μπορούν να επανατοποθετηθούν. Οι εικόνες αυτές, όπως διαφαίνονται από το υλικό που έχει ήδη παρουσιαστεί, συγκροτούν έναν κόσμο σωματικό, βαρύ, σχεδόν υλικό. Ο Κύκλωπας, η Χάρυβδη, οι σκιές των νεκρών — όλα παρουσιάζονται ως απειλές με βάρος. Εδώ, ο μύθος απογυμνώνεται από την ποιητική του ελαφρότητα και μετατρέπεται σε εμπειρία. 

Όμως, με δεδομένη την έμφαση στη φυσικότητα, τι απομένει από το ανοίκειο στοιχείο του έπους; Η Κίρκη, οι Σειρήνες, οι μεταμορφώσεις — όλα εκείνα που συγκροτούν το φαντασιακό του Ομήρου — κινδυνεύουν να περιοριστούν σε ειδικά εφέ, αν δεν βρεθεί ένας τρόπος να διατηρηθεί η αίσθηση του παράδοξου. Ο Νόλαν, ο οποίος συχνά προτιμά την υλικότητα από την ψηφιακή φαντασία, καλείται εδώ να ισορροπήσει. 

Αυτό που διακυβεύεται, τελικά, δεν είναι η αναπαράσταση των επεισοδίων, αλλά η συνοχή της εμπειρίας. Μπορεί μια τόσο κατακερματισμένη ιστορία να μετατραπεί σε κινηματογραφικό σύνολο χωρίς να χάσει την έντασή της; Ή μήπως η ίδια η διάσπαση είναι το νόημα; Ο Νόλαν φαίνεται να απαντά έμμεσα, όταν δηλώνει: «Πάντα ψάχνεις κάτι που δεν έχει ξαναγίνει. Και η ελληνική μυθολογία… δεν είχε πραγματικά παρουσιαστεί με έναν τρόπο μεγάλης παραγωγής, με την ιδέα να τα ρίξεις όλα στην οθόνη και να δεις τι θα λειτουργήσει… Είναι απλώς μία από τις μεγάλες περιπέτειες και ήθελα πραγματικά να της αποδοθεί δικαιοσύνη».

Eδώ το τρέιλερ που δόθηκε στη δημοσιότητα χθες

Η φράση αυτή αποκαλύπτει μια ένταση ανάμεσα στην επιθυμία για καινοτομία και την ανάγκη για δικαιοσύνη απέναντι στο πρωτότυπο. Η Οδύσσεια του Νόλαν είναι μια δοκιμασία για το αν ο σύγχρονος κινηματογράφος μπορεί να συνομιλήσει με τα αρχαία κείμενα χωρίς να τα απλοποιήσει. Αν μπορεί να διατηρήσει την πολυπλοκότητα, την ασυνέχεια, την αβεβαιότητα.

Και ίσως, τελικά, η απάντηση να βρίσκεται όχι στην πιστότητα, αλλά στη σύγκρουση: ανάμεσα στον μύθο και την εικόνα, στο παρελθόν και το παρόν, στην αφήγηση και τη μνήμη.