Αφιέρωμα: Οι κορυφαίες ταινίες των 30s

Πάνω από 100 κριτικοί ψήφισαν τις καλύτερες ταινίες της δεκαετίας του ’30 — και το αποτέλεσμα ήταν οριακό: το “M” του Φριτς Λανγκ πήρε την πρώτη θέση για… μία ψήφο. Δεύτερο ήρθε το “Modern Times” του Charlie Chaplin, τρίτο το “The Wizard of Oz” του Victor Fleming και ακριβώς από πίσω το “The Rules of the Game” του Jean Renoir. Τέσσερις ταινίες, διαφορά ελάχιστη.

Το “M”, πάντως, δεν κέρδισε τυχαία. Είναι από εκείνες τις ταινίες που κάνουν το σινεμά να φαίνεται πιο έξυπνο απ’ ό,τι ήταν την εποχή του. Ο Λανγκ παίρνει τεχνικές από τον βωβό κινηματογράφο —σκιές, υπαινιγμούς, offscreen δράση— και τις παντρεύει με τον ήχο, χωρίς να το παρακάνει. Στην πραγματικότητα, η ταινία έχει λιγότερο διάλογο απ’ όσο θα περίμενες για ένα μια από τις πρώτες ομιλούσες ταινίες. Και αυτό είναι το κόλπο της. Παράλληλα, ουσιαστικά γεννά το blueprint για τα serial killer φιλμ που ακολούθησαν. Έρευνα, ανθρωποκυνηγητό,  δημιουργία προφίλ του δολοφόνου — όλα είναι εκεί. Αν σου θυμίζει “Se7en” ή “Zodiac”, δεν είναι σύμπτωση.

Από την άλλη, το “Modern Times” είναι ο Τσάπλιν να λέει «ευχαριστώ, αλλά όχι» στον ήχο. Σε μια εποχή που όλοι μιλάνε, εκείνος επιμένει στη σιωπή — και μιλάει για τη βιομηχανική αποξένωση με τρόπο που, ειλικρινά, μοιάζει πιο επίκαιρος σήμερα απ’ ό,τι τότε. Αντικατάστησε τα εργοστάσια με AI και έχεις το ίδιο άγχος. 

Το “The Wizard of Oz”, τώρα, είναι άλλη κατάσταση. Είναι το Hollywood που βρίσκει τον εαυτό του ως θέαμα. Χρώμα, μουσική, φαντασία — το blueprint για blockbusters πριν καν υπάρξει η λέξη. Και ναι, επηρέασε μέχρι και τον Ντέιβιντ Λιντς, γιατί το σινεμά κάνει περίεργους κύκλους.

Και μετά έρχεται ο Ρενουάρ με το “The Rules of the Game” και λέει: «ωραία όλα αυτά, αλλά ας μιλήσουμε για τάξεις, υποκρισία και κοινωνική σήψη». Μια ταινία που δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει τεχνικά, αλλά σε διαλύει θεματικά.

Τα ’30s ήταν χάος. Με την καλή έννοια. Ο ήχος μόλις είχε μπει στο παιχνίδι και κανείς δεν ήξερε ακριβώς τι να κάνει. Οι κάμερες έγιναν πιο βαριές, οι ηθοποιοί πιο άκαμπτοι, και για λίγο το σινεμά έχασε την ελευθερία του. Μέχρι που… την ξαναβρήκε. Και κάπου εκεί, ανάμεσα σε πειραματισμούς, screwball κωμωδίες, γαλλικό ποιητικό ρεαλισμό και Γερμανούς δημιουργούς που άλλαζαν τους κανόνες, προέκυψε μια δεκαετία αναζήτησης. Η λίστα με τις ταινίες: