Κρίστοφερ Νόλαν: "Αν θα έκλεβα από κάποιον, αυτός θα ήταν ο Όρσον Ουέλς"

Ο Κρίστοφερ Νόλαν ανήκει σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία σύγχρονων δημιουργών που δεν χρειάζονται εισαγωγή. Το όνομά του λειτουργεί ως εμπορικό σήμα, ως υπόσχεση μεγέθους, σοβαρότητας και κινηματογραφικής «βαρύτητας». Από το Interstellar έως το The Dark Knight και το Oppenheimer, το έργο του συγκροτεί έναν κόσμο όπου η αφήγηση είναι πάντοτε ένα σύστημα υπό πίεση: χρόνος που διπλώνεται, ηθικά διλήμματα που δεν επιλύονται, χαρακτήρες παγιδευμένοι σε μηχανισμούς μεγαλύτερους από αυτούς. Έχει οικοδομήσει μια φιλμογραφία που βασίζεται στην κλίμακα, στο θέαμα και σε αφηγήσεις που παίζουν συνεχώς με τον χρόνο και την ηθική αμφισημία. Οι ήρωές του σπάνια βρίσκουν λύτρωση· συνήθως παλεύουν με τις συνέπειες των επιλογών τους μέσα σε κόσμους που μοιάζουν με καλοκουρδισμένες παγίδες.

ΣΧΕΤΙΚΑThe lady from Shanghai

Σε αυτό το πλαίσιο, δεν προκαλεί έκπληξη ότι ο Νόλαν βλέπει τον εαυτό του ως μέρος μιας μακράς κινηματογραφικής παράδοσης. Όπως ο Κουέντιν Ταραντίνο, που επαναλαμβάνει συχνά τη φράση «good artists copy, great artists steal», έτσι και ο Νόλαν έχει μιλήσει ανοιχτά για τις επιρροές του. Ανάμεσά τους, ο Ρίντλεϊ Σκοτ, του οποίου το οπτικό μεγαλείο και η αίσθηση χώρου έχουν αφήσει εμφανή ίχνη στο έργο του.

Όμως, όταν ρωτήθηκε ποιανού το όνειρο θα ήθελε κυριολεκτικά να «εισβάλει» και να κλέψει, η απάντησή του ήταν ξεκάθαρη: «Αν θα έκλεβα το κινηματογραφικό όνειρο κάποιου, αυτός θα ήταν ο Όρσον Ουέλς».. Η επιλογή του Όρσον Ουέλς λέει πολλά. Ο δημιουργός του Citizen Kane και του Touch of Evil παραμένει σημείο αναφοράς για τη χρήση της κάμερας, το βάθος πεδίου και τη δραματουργική τόλμη. Ταινίες που όχι μόνο έσπρωξαν τα όρια της φόρμας, αλλά επαναπροσδιόρισαν το τι μπορεί να κάνει το σινεμά.

Ο Νόλαν ανέφερε επίσης το 2001: A Space Odyssey και το Brazil ως έργα που τον έχουν σημαδέψει, φιλμ που συνδυάζουν το φως και το σκοτάδι για να δημιουργήσουν αφηγήσεις απαιτητικές και συχνά αποστασιοποιημένες. 

Οι επικριτές του, βέβαια, δεν χάνουν την ευκαιρία να σημειώσουν ότι τα φιλμ του Νόλαν συχνά υστερούν σε συναισθηματικό βάθος και στην ανάπτυξη χαρακτήρων. Η δύναμή τους βρίσκεται αλλού: στη μηχανική ακρίβεια, στις εντυπωσιακές σκηνές δράσης και στα πρακτικά εφέ που κάνουν την κινηματογραφική εμπειρία να μοιάζει «μεγάλη». Όλα αυτά αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον ενόψει της επερχόμενης The Odyssey. Η διασκευή ενός κλασικού λογοτεχνικού έργου τέτοιας εμβέλειας αποτελεί πρόκληση ακόμη και για έναν σκηνοθέτη του μεγέθους του Νόλαν. Θα τον αναγκάσει άραγε να διευρύνει το συναισθηματικό του φάσμα και να δοκιμάσει κάτι διαφορετικό; Ή θα μετατρέψει και τον Όμηρο σε έναν ακόμη λαβύρινθο ιδεών και εικόνων; Αν όντως «κλέψει» το όνειρο του Γουέλς, το ερώτημα δεν είναι αν θα το κάνει τεχνικά. Είναι αν θα τολμήσει να αφήσει τη μηχανή και να εμπιστευτεί τον άνθρωπο.