Eυρωπαϊκός κινηματογράφος sos: 4.700 δημιουργοί ζητούν από την Ε.Ε. να προστατεύσει τo σινεμά

Στις Κάννες φέτος δεν θα συζητιούνται μόνο πρεμιέρες, standing ovations και δεκάλεπτα χειροκροτήματα που κανείς δεν αντέχει πραγματικά. Θα συζητιέται και κάτι πολύ πιο πεζό αλλά εξίσου κρίσιμο: λεφτά. Ή, πιο σωστά, ποιος θα συνεχίσει να χρηματοδοτεί το ευρωπαϊκό σινεμά πριν αυτό καταλήξει μια μικρή υποκατηγορία ανάμεσα σε videogames, εφαρμογές και “ψηφιακό περιεχόμενο”. Και κάπως έτσι, περισσότεροι από 4.700 επαγγελματίες του χώρου αποφάσισαν να τραβήξουν χειρόφρενο.

Ο Φράνσις Φορντ Κόπολα, η Ζιλιέτ Μπινός, η Σάντρα Χούλερ, ο Στέλαν Σκάρσγκαρντ, ο Γιοακίμ Τρίερ, ο Γιώργος Λάνθιμος, ο Ρούμπεν Έστλουντ και δεκάδες ακόμη σκηνοθέτες, ηθοποιοί και παραγωγοί υπέγραψαν μια ανοιχτή επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Ένωση ζητώντας προστασία για το πρόγραμμα MEDIA — το ιστορικό χρηματοδοτικό εργαλείο που εδώ και 35 χρόνια κρατά όρθιο μεγάλο μέρος του ευρωπαϊκού κινηματογράφου.

Ο τίτλος της επιστολής είναι όσο πιο άμεσος γίνεται: «Η Ευρώπη χρειάζεται το σινεμά, το Σινεμά χρειάζεται την Ευρώπη».  Το MEDIA έχει στηρίξει σχεδόν κάθε αξιοσημείωτη ευρωπαϊκή ταινία των τελευταίων δεκαετιών, συμπεριλαμβανομένων των πρόσφατων οσκαρικών επιτυχιών Sentimental Value, Mr Nobody against Putin, Flow, Anatomy of a Fall και The Favourite. Όπως χαρακτηριστικά τονίζεται στην επιστολή, «Χάρη στο MEDIA, η Ευρώπη κερδίζει ένα Όσκαρ σχεδόν κάθε χρόνο».

Ωστόσο, οι γραφειοκράτες στις Βρυξέλλες έχουν άλλες ιδέες. Το λεγόμενο σχέδιο AgoraEU προβλέπει τη συγχώνευση της χρηματοδότησης για τον πολιτισμό και τα μέσα ενημέρωσης σε ένα ενιαίο ταμείο. Το πρόγραμμα MEDIA θα «παντρευτεί» με μια νέα διεύθυνση Media+, που θα περιλαμβάνει χρηματοδότηση για video games και δημοσιογραφία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει προϋπολογισμό 8,6 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2028-2034, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θέλει να το ανεβάσει στα 10,7 δισεκατομμύρια.

Με απλά λόγια; Οι άνθρωποι του σινεμά φοβούνται ότι η Ευρώπη αρχίζει να βλέπει τον κινηματογράφο όχι ως πολιτισμό αλλά ως “περιεχόμενο”. Και το χειρότερο είναι πως αυτή η λέξη — content — έχει γίνει πλέον το πιο τρομακτικό πράγμα που μπορεί να ακούσει ένας δημιουργός.

Οι επαγγελματίες του σινεμά θέλουν εγγυήσεις ότι τα χρήματά τους δεν θα καταλήξουν σε άλλα projects. «Για πάνω από 35 χρόνια, [το MEDIA] υποστηρίζει τη δημιουργία ευρωπαϊκών ιστοριών από την ανάπτυξη του σεναρίου έως την παραγωγή από ανεξάρτητες εταιρείες παραγωγής, τις κυκλοφορίες στις αίθουσες και στο διαδίκτυο, τα φεστιβάλ, την κατάρτιση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων των επαγγελματιών», αναφέρει η επιστολή. Και προσθέτει: «Εμείς, οι επαγγελματίες του ευρωπαϊκού κινηματογράφου και οι πολίτες – όλοι οι λάτρεις του σινεμά – καλούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη να θωρακίσουν για το μέλλον την επιτυχία και την ακεραιότητα του ζωτικού και πολύτιμου προγράμματος MEDIA και να ενισχύσουν τους πόρους του. Δεν υπάρχουν κοινές αξίες, δεν υπάρχει δημοκρατία και δεν υπάρχει ευρωπαϊκή ήπια ισχύς χωρίς καλλιτεχνική δημιουργία».

Η επιστολή αποκτά ιδιαίτερο βάρος και λόγω του timing. Τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. αναμένεται να καταθέσουν την αρχική τους θέση για το AgoraEU στις 12 Μαΐου — δηλαδή ακριβώς την ημέρα που ξεκινά το Φεστιβάλ Καννών. Φέτος, η συζήτηση στην Κρουαζέτ δεν θα αφορά μόνο τα φορέματα και τα standing ovations, αλλά το πώς θα παραμείνει ζωντανό το ευρωπαϊκό όνειρο στη μεγάλη οθόνη. Με τις πλατφόρμες streaming να κυριαρχούν και την τεχνητή νοημοσύνη να παραμονεύει, οι κινηματογραφιστές δηλώνουν έτοιμοι για μάχη.

Και πίσω από όλο αυτό υπάρχει κάτι ακόμη βαθύτερο: ο φόβος ότι το ευρωπαϊκό σινεμά χάνει σιγά σιγά τον χώρο του απέναντι στις παγκόσμιες πλατφόρμες. Η επιστολή μιλά ανοιχτά για την κυριαρχία μη ευρωπαϊκών παραγωγών, για τη μεταβολή των συνηθειών του κοινού, για την τεχνητή νοημοσύνη και για μια βιομηχανία που πιέζεται να γίνει όλο και πιο “ασφαλής”.

Γιατί το ευρωπαϊκό σινεμά πάντα λειτουργούσε λίγο “κόντρα στην αγορά”. Δεν ήταν ποτέ το πιο γρήγορο, το πιο αποδοτικό ή το πιο εύπεπτο προϊόν. Ήταν όμως ο χώρος όπου μπορούσαν να υπάρξουν οι πιο παράξενες, δύσκολες και προσωπικές φωνές.

Και τώρα αυτές οι φωνές προσπαθούν να υπενθυμίσουν στην Ευρώπη κάτι μάλλον απλό: αν σταματήσεις να χρηματοδοτείς την πολιτιστική πολυφωνία, τότε αργά ή γρήγορα θα καταλήξεις να βλέπεις παντού την ίδια ταινία — απλώς μεταγλωττισμένη σε διαφορετικές γλώσσες.