Βerlinale 2026: Η επιλεκτική ευαισθησία ενός φεστιβάλ

Η αυλαία για τις συνεντεύξεις τύπου της φετινής Berlinale άνοιξε, παραδοσιακά, με αυτή της κριτικής επιτροπής του Διεθνούς Διαγωνιστικού Τμήματος, πρόεδρος της οποίας δεν είναι άλλος από τον Βιμ Βέντερς.

ΣΧΕΤΙΚΑBerlinale: H Tρίσια Τατλ μένει, αλλά με αντισημιτικό χαλινάρι

Ο εμβληματικός Γερμανός σκηνοθέτης μπορεί να μην έχει σηκώσει ποτέ κάποιο από τα μεγάλα βραβεία του φεστιβάλ της πόλης που έχει υμνήσει ίσως καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον στα αξέχαστα “Φτερά του Έρωτα”, αλλά το 2015 έλαβε την Τιμητική Χρυσό Άρκτο για το σύνολο της καριέρας του, ενώ φέτος, από τη θέση του προέδρου, ηγείται μιας εκλεκτικής συνάθροισης καλλιτεχνών που θα καθορίσει τους μεγάλους νικητές της 76ης Berlinale.

Η Νοτιοκορεάτισα ηθοποιός Μπάε Ντούνα (Sympathy for Μr. Vengeance, Sense8), ο Ινδός σκηνοθέτης και παραγωγός Σιβέντρα Σινγκ Ντουνγκαρπούρ, ο Αμερικανός σκηνοθέτης και παραγωγός Ρεϊνάλντο Μάρκους Γκριν (King Richard, Bob Marley: One love), η Γιαπωνέζα σκηνοθέτιδα και παραγωγός Χικάρι (Rental family), η Πολωνέζα παραγωγός Εύα Πτσίνσκα (Cold War, Zone of interest) και ο σκηνοθέτης Μιν Μπαχαντούρ Μπαμ (Shambhala) από το Νεπάλ, παρουσίασαν, λοιπόν, μαζί φυσικά με τον Βέντερς –που όπως ήταν αναμενόμενο δέχθηκε και τις περισσότερες ερωτήσεις– το σκεπτικό τους για τον ρόλο τους στη φετινή διοργάνωση, με τη συζήτηση να συντονίζει η Τρίσια Τατλ, Διευθύντρια της Berlinale.

Κι ενώ η αρχή της συνέντευξης ήταν αναμενόμενη και αναίμακτη, με τις γνωστές, ανέμπνευστες ερωτήσεις τύπου “τι σας ενθουσιάζει όταν βλέπετε μια ταινία”, δεν άργησε πολύ να εξελιχθεί σε φιάσκο. Όταν δημοσιογράφος ανέφερε ότι η Berlinale έχει εκφράσει την υποστήριξή της στους λαούς της Ουκρανίας και του Ιράν, αλλά δεν έχει κάνει το ίδιο και για τους Παλαιστίνιους, ενώ πρόσθεσε ότι η γερμανική κυβέρνηση –και βασικός χορηγός του φεστιβάλ– υποστηρίζει τη γενοκτονία που συντελεί το Ισραήλ στην Γάζα, δεν προλάβαμε καν να δούμε το τέλος της ερώτησής του, καθώς στο άκουσμα της λέξης “Γάζα” κόπηκε η ζωντανή αναμετάδοση της συνέντευξης από το YouTube, ενώ αναρτήθηκε ανακοίνωση από το φεστιβάλ στην πλατφόρμα ότι αντιμετωπίζουν “τεχνικά προβλήματα”.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Deadline, εκπρόσωπος του οποίου βρισκόταν στην αίθουσα, ο δημοσιογράφος ρώτησε στη συνέχεια το εξής: “Ως μέλη της επιτροπής, είστε υπερ αυτής της επιλεκτικής μεταχείρισης των ανθρώπινων δικαιωμάτων;”

“Αυτή η ερώτηση είναι λίγο άδικη. Λέμε ότι το σινεμά μπορεί να αλλάξει τον κόσμο, αλλά, όπως είναι φυσικό, απευθυνόμαστε σε κάθε θεατή ξεχωριστά, δεν μπορούμε να είμαστε υπεύθυνοι για το αν θα αποφασίσουν να υποστηρίξουν το Ισραήλ ή την Παλαιστίνη. Είναι λίγο άδικο να μας ρωτάτε αν υποστηρίζουμε ή δεν υποστηρίζουμε τις κυβερνήσεις των χωρών μας. Οι πολιτικοί κάνουν τις κυβερνήσεις. Εγώ, προσωπικά, ψηφίζω στις εκλογές με υπερηφάνεια, ως πολίτης της Πολωνίας, της Ευρώπης και του πλανήτη”, είπε η Εύα Πτσίνσκα.

Είτε το σημερινό συμβάν αφορά “τεχνικά προβλήματα” είτε πρόκεται για απόπειρα λογοκρισίας, οι επίσημες απόψεις της Berlinale για τη γενοκτονία των Παλαιστινίων δεν παύουν να είναι εδώ και χρόνια τουλάχιστον προβληματικές. Συνεπώς η διακοπή της αναμετάδοσης δυστυχώς δεν αποτελεί ιδιαίτερη έκπληξη, όμως είναι τουλάχιστον ύποπτο να συμβαίνει κάτι τέτοιο στο “πιο πολιτικοποιημένο φεστιβάλ του κόσμου” –χαρακτηρισμός που αποδίδεται διαχρονικά στη συγκεκριμένη διοργάνωση– ακριβώς τη στιγμή που τίθεται ερώτηση για τη γενοκτονία στη Γάζα.

Ειδικά όταν στη συγκεκριμένη συνέντευξη έχουν προηγηθεί ατάκες των μελών της επιτροπής για τη δύναμη που έχει το σινεμά να αλλάζει τον κόσμο προς το καλύτερο, να καλλιεργεί την ενσυναίσθηση και τη συμπόνοια. “Το σινεμά είναι αγάπη και ειρήνη”, δήλωσε η Χικάρι λίγο πριν την επίμαχη ερώτηση, ενώ αξίζει να σταθούμε σε αυτά που είπε ο Βέντερς, πάλι πριν την αναφορά στη Γάζα: “Οι ταινίες μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο, αλλά όχι με πολιτικό τρόπο. Κανένας πολιτικός στην ιστορία δεν άλλαξε γνώμη για κάτι λόγω μιας ταινίας. Υπάρχει μια ασυμφωνία ανάμεσα στο πώς ζουν οι κανονικοί άνθρωποι και στις πολιτικές των κυβερνήσεων. Σε αυτή την ασυμφωνία ζει το σινεμά.”

Όταν η αναμετάδοση συνεχίστηκε, το κλίμα ήταν εμφανώς παγωμένο και πριν η συνέντευξη λήξει με συνοπτικές διαδικασίες, ο Βέντερς είπε τα εξής: “Το να είσαι κριτής στην Berlinale δεν είναι το ίδιο με το να έχεις την αντίστοιχη θέση σε οποιοδήποτε άλλο φεστιβάλ. Στο φεστιβάλ του Βερολίνου, βλέπει κανείς πολύ περισσότερες όψεις του κόσμου απ’ ό,τι οπουδήποτε αλλού.”

Ναι, δεν έχει άδικο, αλλά απ’ ό,τι φαίνεται αυτές οι όψεις (αλλά και οι απόψεις όλων των ανθρώπων που συμμετέχουν στο Φεστιβάλ) θα πρέπει μάλλον να συμμορφώνονται με τη γραμμή της γερμανικής κυβέρνησης σε ό,τι αφορά το παλαιστινιακό ζήτημα. Και κάπως έτσι, το “πιο πολιτικοποιημένο φεστιβάλ του κόσμου” άφησε μια πολύ δυσάρεστη γεύση σε όσους το παρακολουθούν, και μάλιστα πριν καλά καλά ξεκινήσει.