Berlinale 26 - Εμίν Αλπέρ: "Όλοι οι προφήτες είναι ψεύτικοι"
Το τουρκικό σινεμά είναι ο μεγάλος νικητής της φετινής Μπερλινάλε με τον Γερμανό τουρκικής καταγωγής σκηνοθέτη Ιλκέρ Κατάκ να κατακτά την Χρυσή Άρκτο και τον Τούρκο Εμίν Αλπέρ την Αργυρή Άρκτο-Μεγάλο Βραβείο κριτικής επιτροπής και μάλιστα για δύο από τις πιο πολιτικές ταινίες του φετινού διαγωνιστικού τμήματος. Ο Αλπέρ στην νίκη του επί σκηνής έδωσε ίσως τον πιο πολιτικά φορτισμένο λόγο της βραδιάς λέγοντας «δεν είστε μόνοι» στον λαό της Παλαιστίνης, του Ιράν, της Ουκρανίας αλλά και των φυλακισμένων του τουρκικού καθεστώτος Ερντογάν. Στην συνέντευξη που μας παραχώρησε στο Βερολίνο αμέσως μετά την πρεμιέρα της ταινίας του, ούτε εκεί μάσησε τα λόγια του. Ειλικρινής, αυστηρός όσο έπρεπε στις τοποθετήσεις του, ευαίσθητος και με στενούς δεσμούς με την οικογένειά του, μιλώντας στην κόρη του σε βιντεοκλήση μέχρι να ξεκινήσουμε την συζήτησή μας, υπήρξε ένας υπέροχος συνομιλητής με γνώσεις της πολιτικής πραγματικότητας αλλά και ιστορίας ως κάποτε πανεπιστημιακός καθηγητής ιστορίας.
ΣΧΕΤΙΚΑBerlinale: H Tρίσια Τατλ μένει, αλλά με αντισημιτικό χαλινάρι
Η ιστορία πίσω από το Salvation είναι πραγματική και τραυματική για την τουρκική κοινωνία. «Στην Τουρκία είμαστε συνηθισμένοι στα μεγάλα γεγονότα και έτσι μετά ένα άλλο ήρθε και ξεχάστηκε αυτό. Ήταν πολύ σοκαριστικό για εμένα και ακόμα υπάρχουν κάποιοι που το θυμούνται. Στα τέλη της δεκαετίας του 2010 κατάλαβα ότι θα μπορούσε να γίνει κάτι. Στο μεταξύ η Τουρκία άλλαξε ριζικά, η πολιτική ατμόσφαιρα έγινε έντονη και όλο και πιο απολυταρχική. Παντού υπήρχε η αίσθηση ότι όλοι είναι τρομοκράτες, όλοι είναι εχθροί του έθνους. Έτσι αποφάσισα να γράψω αυτή την ιστορία».
Πόσο εύκολο όμως είναι, δεδομένων των συνθηκών, να γυρίσουν στην Τουρκία ένα αμιγώς πολιτικό σινεμά; «Ακόμα υπάρχει η δυνατότητα. Η Τουρκία δεν είναι απόλυτη δικτατορία, υπάρχουν κάποιες δυνατότητες. Γίνονται για παράδειγμα εκλογές, δεν είναι δίκαιες αλλά γίνονται. Υπάρχει μια περιορισμένη ελευθερία λόγου, δεν είναι σαν το Ιράν ή την Κίνα. Είναι πιο επικίνδυνο αν γίνεσαι διάσημος. Αν είσαι κάτω από τα ραντάρ, μπορείς να κάνεις πολιτικό σινεμά. Τα LGBTQ θέματα δεν μπορείς να τα κάνεις». Στην προηγούμενη ταινία του, με την οποία επίσης έχει βρεθεί στην Μπερλινάλε, είχε θίξει εμμέσως ζητήματα που αφορούν την LGBTQ+ κοινότητα.
Η άποψη του MOVE IT για το Salvation
Η πλοκή της νέας του ταινίας περιστρέφεται γύρω από δύο ομάδες ανθρώπων σε μια μικρή κοινωνία που τις χωρίζει η αντιζηλία και η ανάγκη για εξουσία δύο αδερφών. «Οι άνθρωποι χρειάζονται τους ηγέτες. Οι άνθρωποι κατευθύνονται σε αυτούς τους τρελούς ανθρώπους, όπως τον Τραμπ. Το περίεργο είναι που τους επιλέγουν». Για ποιο λόγο όμως τους επιλέγουν; Η απάντηση του είναι πραγματικά ακριβής και αποδεδειγμένη στην περίπτωση Τραμπ και διαφόρων μιμητών του. «Η συμπεριφορά του δεν είναι σαν της ελίτ, είναι ακατέργαστη, είναι σαν τους καθημερινούς ανθρώπους, δεν είναι ευγενική. Και οι άνθρωποι έλκονται από αυτό γιατί νιώθουν ότι δεν ανήκει στην ελίτ»
Παράλληλα με την ανάγκη για ισχυρό ηγέτη, στην ταινία του παρατηρούμε συνεχώς βιβλικές αναφορές και την έννοια της πίστης. «Η πίστη είναι σημαντική στην ταινία γιατί οι ηγέτες αυτοί πιστεύουν ότι έχουν μια αποστολή να σώσουν τον λαό τους, την χώρα τους, να κάνουν την χώρα τους ξανά σπουδαία (to make their country great again, αναφερόμενος στο τσιτάτο του Τραμπ). Αυτό είναι επικίνδυνο. Μ αρέσουν επίσης αυτές οι αναφορές γιατί δείχνουν την ιστορία της ανθρωπότητας που είναι γεμάτη από αυτές τις βιβλικές ιστορίες. Ο πολιτισμός σχεδόν άρχισε με αδέρφια, εμφυλίους πολέμους, ζήλεια, μάχες, σφαγές». Η βία είναι κυρίαρχη στην πατριαρχική κοινωνία του Salvation. «Η πατριαρχία έχει στενή σχέση με τον μιλιταρισμό, την βία»
Και η σωτηρία που λέει ο τίτλος είναι τελικά κάποια λύση; Είναι μια οπτιμιστική του επιλογή; «Αυτός είναι ο κίνδυνος διότι η σωτηρία είναι μια ψεύτικη λύση στα προβλήματα. Αν κάποιος πει ότι θα σώσει τον κόσμο, είναι ένας ψεύτικος προφήτης. Άλλωστε, όλοι οι προφήτες είναι ψεύτικοι. Και φέρνουν τον κόσμο στην καταστροφή»
Πόσο μπορεί ή δεν μπορεί να βοηθήσει σε αυτό η γνώση της ιστορίας με τον ίδιο να έχει διατελέσει καθηγητής ιστορίας έως το 2021, όταν και αποφάσισε να αφοσιωθεί αποκλειστικά στην σκηνοθεσία. «Το να ξέρεις την ιστορία δυστυχώς δεν είναι λύση. Η εμπειρία της Ευρώπης στα μέσα του 20ού αιώνα δείχνει πως οι επόμενες γενιές δεν έμαθαν το μάθημα. Οι άνθρωποι μαθαίνουν από την δική τους εμπειρία, όχι από μια αφηρημένη γνώση. Αυτή αφορά μόνο τους διανοούμενους».
Για την εμπειρία του στο πανεπιστήμιο μας μίλησε περισσότερο καθώς όπως είπε, έχει βιώσει και αυτός τα δικά του Yellow Letters, μια παρόμοια ιστορία με την ταινία του Κατάκ που εν τέλει κέρδισε την Χρυσή Άρκτο. «Ήμουν στο πανεπιστήμιο το 2016 και υπήρχε μεγάλο πρόβλημα. Οι πρυτάνεις μας προστάτευσαν αλλά πολλοί φίλοι μου έχασαν την δουλειά τους, τα διαβατήρια τους, δεν μπορούσαν να φύγουν. Και εντυπωσιάστηκα όταν διάβασα το σενάριο του Ίλκαρ (Κατάκ), μου άρεσε, έκανε σπουδαία δουλειά στο να πει την ιστορία γιατί δεν είμαι σίγουρος αν μπορούμε να πούμε την ιστορία».
Παρότι οι ταινίες του γενικότερα είναι ρεαλιστικές, πολιτικές και επηρεασμένες από πραγματικά γεγονότα, συνηθίζει να εντάσσει εμβόλιμες σκηνές ονείρου και φαντασίας. «Είναι σημαντικό γιατί στην παράδοση των Σούφι, στην μυστικιστική παράδοση, τα όνειρα παίζουν σημαντικό ρόλο. Τα μηνύματα έρχονται μέσα από τα όνειρα. Οι άνθρωποι πιστεύουν ότι βρίσκουν τους προφήτες, τους ηγέτες επειδή τους είδαν στον ύπνο τους. Επίσης, με αυτά ήθελα να δείξει την συλλογική παράνοια».
Πριν βραβευτεί ακόμα με την Αργυρή Άρκτο, τον ρωτήσαμε πώς του φαίνεται η συμμετοχή του στο Φεστιβάλ. «Εύχομαι η ταινία μου να την δουν και να προκαλέσει συζητήσεις. Να πάει σε άλλες περιοχές αλλά δεν πιστεύω στα βραβεία, στον διαγωνισμό»
Κλείνοντας την κουβέντα μας, η συγκροτημένη του σκέψη και η γνώση της ιστορίας τον κάνουν απαισιόδοξο για το μέλλον της κοινωνίας. Του σινεμά όμως; «Είμαι αισιόδοξος για το μέλλον του τουρκικού σινεμά αν και δεν είμαι αισιόδοξος για το μέλλον της Τουρκίας».
ΣΧΟΛΙΑ
Εμφάνιση σχολίων