Reading Lolita in Tehran

Σύνοψη: Καθώς οι ισλαμικές ομάδες ηθικής πραγματοποιούν αυθαίρετες επιδρομές στην Τεχεράνη και οι φονταμενταλιστές καταλαμβάνουν τα πανεπιστήμια, η Azar Nafisi, μια παθιασμένη με τη λογοτεχνία δασκάλα, συγκεντρώνει κρυφά έξι από της πιο αφοσιωμένες μαθήτριές της για να διαβάσουν απαγορευμένα δυτικά κλασικά έργα. Ασυνήθιστες στο να εκφράζουν την άποψή της, σύντομα βγάζουν τα πέπλα της και οι ιστορίες της συνυφαίνονται με τα μυθιστορήματα που διαβάζουν: της οι ηρωίδες του Ναμπόκοφ, του Φ. Σκοτ Φιτζέραλντ, του Χένρι Τζέιμς ή της Τζέιν Όστιν, οι γυναίκες στο σαλόνι της Nafisi τολμούν να ονειρεύονται, να ελπίζουν και να αγαπούν

Άποψη: Ο Eran Riklis είναι ένας σκηνοθέτης με καλές στιγμές (όσοι θυμούνται τη «Λεμονιά» πριν από αρκετά χρόνια γνωρίζουν), αλλά βλέποντας κανείς τη διασκευή του πάνω στο αυτοβιογραφικό βιβλίο της Azar Nafisi σκέφτεται μήπως μια γυναικεία ματιά πίσω από την κάμερα αναδείκνυε καλύτερα τις θεματικές της πηγής και πήγαινε παραπέρα από μια ορατή επιφάνεια.

Η ταινία φυσικά και παρακολουθείται με ενδιαφέρον, και οι καλύτερες σκηνές της είναι αυτές που εστιάζουν περισσότερο στο ατομικό πεδίο και το πώς αυτό επηρεάζεται σε μια τόσο καταπιεστική συνθήκη όσο το καθεστώς που εγκαθιδρύθηκε στο Ιράν μετά την επανάσταση που ξεκίνησε το 1978, πώς η μεγάλη εικόνα τελικά αναλύεται σε πάρα πολλά μικρά μέρη που μοιάζουν μεταξύ τους αλλά δεν είναι πανομοιότυπα, γι’ αυτό είναι και πιο δύσκολο να ερμηνευθούν συνολικά.

Απλά σίγουρα δεν πρόκειται για την πιο εμβριθή κινηματογραφική ματιά πάνω στα ζητήματα τα οποία θίγει, ειδικά από τη στιγμή που το ιρανικό σινεμά του σήμερα τα έχει «ξεψαχνίσει» διεξοδικά, παράγοντας δουλειές πολύ υψηλού επιπέδου τόσο καλλιτεχνικά όσο και στον τομέα των νοημάτων. Και το γεγονός πως η ίδια η Nafisi τείνει λόγω προσωπικών βιωμάτων να είναι θετικά προκατειλημμένη απέναντι στις ΗΠΑ καθιστά κάπως απλοϊκούς μερικούς από τους διαχωρισμούς στους οποίους προχωρά.

Η γνησιότητα της αφήγησης πάντως παραμένει, κυρίως όσον αφορά τα συναισθήματα. Οι φίλοι της λογοτεχνίας πάντως ίσως και να παραπονεθούν που το σενάριο δεν εστιάζει στον αναμενόμενο βαθμό σε αυτόν ακριβώς τον άξονα και στο πώς η φιλολογική διδασκαλία της πραγματικής ηρωίδας τη βοηθάει στο να φτάσει σε πολύ συγκεκριμένα συμπεράσματα για τη ζωή της.

Η βοήθεια που προσφέρει η Golshifteh Farahani στον πρωταγωνιστικό ρόλο είναι καίρια γιατί ουσιαστικά ενσαρκώνει όλον αυτόν τον εγκλωβισμένο δυναμισμό της μέσης γυναίκας που κάτω από την παρούσα κατάσταση στο Ιράν υφίσταται μια, το λιγότερο, αλλοτρίωση του ίδιου της του είναι, και ταυτόχρονα είναι μια κομβική στιγμή για εκείνη ως ερμηνεύτρια καθώς πρόκειται για έναν χαρακτήρα που την πιέζει για μια εξωστρέφεια στην προσέγγισή της, προβάλλοντας μια πλευρά της που δεν έχει φανεί ξανά σε παρόμοια έκταση επί της οθόνης.

Σε γενικές γραμμές δεν διατυπώνεται κάτι που να μην έχει εμφανιστεί και στο παρελθόν σε άλλες κινηματογραφικές απεικονίσεις της ιρανικής πραγματικότητας έτσι όπως έχει διαμορφωθεί τις τελευταίες δεκαετίες, ωστόσο το «Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη» διαθέτει, έστω και με τις αδυναμίες του, μια αξία ως μια έντονη και οπωσδήποτε ειλικρινής καταγραφή που εντάσσεται σ’ ένα ευρύτερο σινεφίλ ψηφιδωτό της γυναικείας εμπειρίας εντός της χώρας που αποτελεί σημείο αναφοράς εδώ.