Ανάλυση: «Η γυναίκα της καμπίνας 10». Συνωμοσία τύπου Vertigo

Στο MOVE IT εξετάζουμε ταινίες του πρόσφατου (ή όχι και τόσο) παρελθόντος, υπό ένα διαφορετικό οπτικό πρίσμα και αποκρυπτογραφούμε την εικονολογία του φιλμ.  Ο Καθηγητής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Γιώργος Αραμπατζής, περνάει από το μικροσκόπιό του αυτή την φορά, το "The woman in cabin 10" του Σάιμον Στόουν.

ΣΧΕΤΙΚΑAνάλυση: «Η κόρη του Ρέμπραντ». Προσποίηση και ψευδαίσθηση

Το Vertigo (1958) του Άλφρεντ Χίτσκοκ, μια από τις σημαντικότερες ταινίες όλων των εποχών, παρά τον ρομαντισμό της, το πάθος, τη μορφική επεξεργασία της, τον συναρπαστικό χαρακτήρα της αφήγησης αλλά και τον μελοδραματισμό της, δεν στερείται ενός κάποιου βαθμού ρεαλισμού. Ο ρεαλισμός αυτός εστιάζει κυρίως στο φαινόμενο της ατιμίας και του τυχοδιωκτισμού. Στο θέμα αυτό, ο κινηματογράφος του Χίτσκοκ έχει μια μακρά παράδοση (ας σκεφτούμε, εδώ, τον κακό του Jamaica Inn, που τον υποδύεται υποδειγματικά και παραδειγματικά ο Τσαρλς Λώτον). Χωρίς αμφιβολία, οι ταινίες του μεγάλου σκηνοθέτη αντλούν πολύ από την ευχαρίστηση που προσφέρουν στους θεατές από τους εν λόγω αρνητικούς χαρακτήρες και ο ίδιος ο Χίτσκοκ φαίνεται ότι αρεσκόταν να επιδίδεται στη φιλοτεχνία του πορτρέτου τέτοιων προσωπικοτήτων. Το Vertigo, χωρίς αμφιβολία, συνόψισε και παγίωσε έναν συγκεκριμένο τύπο τυχοδιωκτικής συνωμοσίας.

Η πρόσφατη ταινία «Η γυναίκα της καμπίνας 10» (The Woman in Cabin 10, 2025, σκηνοθεσία Simon Stone, με την Keira Knightley) δανείζεται πολλά μοτίβα της από το Vertigo. Τα κυριότερα είναι: το θέμα της «διπλής γυναίκας» και του αιμοδιψή, εγωιστικού και συμφεροντολόγου συντρόφου της. Η ανηλεής ιδιοτέλεια, ο εγωισμός, η διπροσωπία, η μεταμόρφωση, η παραπλάνηση, η προσποίηση είναι κάποια από τα φυσικά στοιχεία της συνωμοσίας. Από αυτά, το διπλό παιχνίδι που προεκτείνεται μέχρι την πλαστοπροσωπία είναι το πλέον σημαντικό. Η διττότητα στις συμπεριφορές, στους χαρακτήρες, στις πράξεις είναι θεμελιώδη για τον συνωμοτικό νου. Η φιλοδοξία να επωφεληθεί κανείς θεαματικά βασίζεται επάνω στην ικανότητα να καθιστάς φυσική φαινομενικότητα μια εξωφρενική παραπλάνηση. Το τέχνασμα της διπλής γυναίκας, των δυο όμοιων γυναικών είναι βασικό για την εκδίπλωση της συνωμοσίας και την ανάπτυξη της πλοκής που την ακολουθεί η κάμερα και την αποκαλύπτει στους θεατές.

Ωστόσο, πολλά έχουν αλλάξει στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα από το Vertigo στη «Γυναίκα της καμπίνας 10». Πρώτα απ’ όλα, το έμφυλο ζήτημα έχει αποκτήσει εντελώς άλλη δυναμική και διάσταση και η ηρωίδα της πρόσφατης ταινίας δεν βρίσκεται τόσο μόνη όσο εκείνη του φιλμ του Χίτσκοκ. Ο καταμερισμός της ενεργητικότητας και της παθητικότητας δεν έχει παραμείνει ο ίδιος και η Keira Knightley αναλαμβάνει τον ρόλο της διερεύνησης που είχε περιπέσει στον James Stewart, στην παλαιότερη ταινία. Ο «ίλιγγος» του χιτσκοκικού έργου, που συμβόλιζε την ύψιστη δυσανεξία, εδώ έχει αντικατασταθεί από την κοινωνική απομόνωση η οποία, ακόμη και σε μια μικρή ομάδα και παρά τις μεγάλες διαφορές μεταξύ των μελών της, καταλήγει να σημαδεύει ένα άτομο που αναζητά εκείνη την αλήθεια η οποία δεν χαρακτηρίζεται ως αποδεκτή από τους υπόλοιπους. Αντί για την ατομική δυστυχία, είναι αυτή η περιθωριοποίηση η οποία στιγματίζει το άτομο με σκοπό να εξοντώσει μια έρευνα καθόλου βολική για το μικρό ανθρώπινο περιβάλλον.

Αυτό που έχει παραμείνει το ίδιο είναι ο τρόπος με τον οποίο το ερωτικό αίσθημα μετατρέπεται σε άγχος, μια ψυχική μεταβολή η οποία είναι καθοριστική για την πρόσληψη από το πρωταγωνιστικό υποκείμενο των πραγμάτων και των άλλων ανθρώπων. Η εν λόγω μετατροπή, εξ άλλου, δεν είναι ξένη προς το εγωιστικό κυνήγι του χρήματος που πυροδοτεί την πλοκή.

Γιώργος Αραμπατζής

Ο Γιώργος Αραμπατζής είναι Καθηγητής στο Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και ΣΕΠ (ΕΑΠ). Ασχολείται με την εικονολογία και έχει δημοσιεύσει βιβλία και άρθρα για τον κινηματογράφο.