The wizard of the Kremlin

Ρωσία, αρχές 1990. Μέσα στο χάος της μετασοβιετικής περιόδου, ο χαρισματικός Vadim Baranov χαράζει την πορεία του: από πρωτοποριακός καλλιτέχνης γίνεται παραγωγός τηλεριάλιτι και σύντομα ανεβαίνει στην καρδιά της εξουσίας ως άτυπος σύμβουλος ενός πρώην πράκτορα της KGB που θα γίνει γνωστός ως «Τσάρος», Vladimir Putin. Στο κέντρο του συστήματος, ο Baranov διαμορφώνει λόγους, εικόνες και αντιλήψεις — θολώνοντας τα όρια ανάμεσα σε αλήθεια και ψέμα, πίστη και χειραγώγηση. Μόνο η Ksenia, μια ελεύθερη και απρόβλεπτη παρουσία, μοιάζει να ξεφεύγει από τον έλεγχό του. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, έπειτα από χρόνια σιωπής, ο Baranov αποφασίζει να μιλήσει. Όσα αποκαλύπτει μετατρέπουν την ιστορία σε κατάδυση στους σκοτεινούς διαδρόμους της εξουσίας, όπου κάθε λέξη υπηρετεί ένα σχέδιο.

Ο Ολιβιέ Ασαγιάς είναι σκηνοθέτης που δεν αγαπά τη στασιμότητα. Από τη μία πλευρά της φιλμογραφίας του υπάρχουν οι πιο εσωτερικές γαλλικές ταινίες του, ενώ από την άλλη έργα που ταξιδεύουν διαρκώς ανάμεσα σε χώρες, είδη και γλώσσες. Το The Wizard of the Kremlin ανήκει σαφώς στη δεύτερη κατηγορία. Πρόκειται για μια μεγάλη, φιλόδοξη παραγωγή που προσπαθεί να εξηγήσει πώς η Ρωσία πέρασε από το χάος της δεκαετίας του ’90 σε ένα νέο αυταρχικό καθεστώς. Δεν είναι απλώς ένα πολιτικό δράμα για την άνοδο του Βλαντίμιρ Πούτιν. Είναι μια ταινία για την ίδια τη μηχανική της εξουσίας, για το πώς τα σύγχρονα καθεστώτα δεν οικοδομούνται μόνο με στρατούς ή ιδεολογίες αλλά με εικόνες, αφηγήσεις και στρατηγικά κατασκευασμένους μύθους.

Η ταινία βασίζεται στο μυθιστόρημα του Giuliano da Empoli, το οποίο ήδη από την έκδοσή του είχε προκαλέσει μεγάλο ενδιαφέρον. Ο συγγραφέας χρησιμοποίησε πραγματικά γεγονότα και πρόσωπα, δημιουργώντας όμως έναν φανταστικό πρωταγωνιστή: έναν πολιτικό στρατηγό εμπνευσμένο από τον ισχυρό σύμβουλο του Κρεμλίνου Βλαντισλάβ Σουρκόφ. Στην κινηματογραφική εκδοχή, ο χαρακτήρας αυτός ονομάζεται Βαντίμ Μπαράνοφ και ερμηνεύεται από τον Πολ Ντέινο. Ο ηθοποιός προσφέρει μια από τις πιο ενδιαφέρουσες ερμηνείες της καριέρας του, παίζοντας έναν άνθρωπο που κινείται διαρκώς στο παρασκήνιο. Ο Μπαράνοφ δεν είναι ήρωας με την παραδοσιακή έννοια· είναι ένας άνθρωπος των σκιών, ένας «μάγος» της πολιτικής επικοινωνίας που αντιλαμβάνεται ότι η πραγματική δύναμη δεν βρίσκεται στο να κυβερνάς την πραγματικότητα αλλά στο να τη σκηνοθετείς. 

Η ταινία ξεκινά με ένα αφηγηματικό πλαίσιο: ένας Αμερικανός καθηγητής, τον οποίο υποδύεται ο Jeffrey Wright, καλείται στην πολυτελή κατοικία του Μπαράνοφ. Εκεί ξεκινά μια μεγάλη αφήγηση που καλύπτει περίπου τριάντα χρόνια ιστορίας.Μέσα από διαδοχικά flashbacks βλέπουμε τον Μπαράνοφ να περνά από διαφορετικούς ρόλους: από νεαρό καλλιτέχνη στα τελευταία χρόνια της Σοβιετικής Ένωσης, σε επιχειρηματία των χαοτικών χρόνων του Μπόρις Γέλτσιν και τελικά σε παραγωγό τηλεοπτικών προγραμμάτων την εποχή που γεννιέται η νέα ρωσική ελίτ των ολιγαρχών. Σε αυτό το σημείο εμφανίζεται και ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Ο Τζουντ Λο, με τη βοήθεια εντυπωσιακού μακιγιάζ αλλά κυρίως με μια προσεκτική ερμηνεία, καταφέρνει να μεταμορφωθεί πειστικά στον μελλοντικό ηγέτη της Ρωσίας. Η πρώτη του εμφάνιση είναι σχεδόν σοκαριστική – όχι μόνο επειδή πρόκειται για μια πραγματική πολιτική φιγούρα που βρίσκεται ακόμη στην εξουσία, αλλά και επειδή η ερμηνεία αποφεύγει εντελώς τη σάτιρα.Η ταινία αποκτά μεγαλύτερη ένταση κάθε φορά που ο Πούτιν βρίσκεται στο προσκήνιο. Όταν όμως ο χαρακτήρας εξαφανίζεται για μεγάλο μέρος της τρίτης πράξης, το φιλμ χάνει μέρος της δυναμικής του.

Ένα άλλο πρόβλημα είναι η πληθώρα χαρακτήρων και γεγονότων. Ο Ασαγιάς προσπαθεί να συμπεριλάβει σχεδόν τα πάντα: τον πόλεμο στην Τσετσενία, τρομοκρατικές επιθέσεις στη Μόσχα, την άνοδο των ολιγαρχών και ακόμη και τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Σότσι. Το αποτέλεσμα θυμίζει συχνά μίνι σειρά έξι ωρών που έχει συμπιεστεί σε δυόμισι. Η ταινία κινείται γρήγορα από γεγονός σε γεγονός, προσφέροντας μια ενδιαφέρουσα – αν και κάπως υπερφορτωμένη – εισαγωγή στη σύγχρονη ρωσική ιστορία.

Στην τελική πράξη, το φιλμ εγκαταλείπει προσωρινά την πολιτική ιστορία για να επικεντρωθεί στη σχέση του Μπαράνοφ με την Κσένια, την οποία παίζει η Alicia Vikander. Αν και η παρουσία της προσθέτει γοητεία, η υποπλοκή αυτή μοιάζει λιγότερο ενδιαφέρουσα σε σύγκριση με τα γεωπολιτικά παιχνίδια εξουσίας που κυριαρχούν στο υπόλοιπο φιλμ.

Παρά τις αδυναμίες του, το The Wizard of the Kremlin παραμένει μια εντυπωσιακά φιλόδοξη ταινία. Ο Ασαγιάς επιχειρεί να μετατρέψει την πρόσφατη ιστορία σε κινηματογραφικό αφήγημα, δείχνοντας πώς ένας επικοινωνιακός στρατηγός βοήθησε να δημιουργηθεί ο μύθος ενός ηγέτη.