Οι αρμονίες Βερκμάιστερ

Σύνοψη: O Βάλουσκα, ένας αλαφροΐσκιωτος ταχυδρομικός υπάλληλος σε μια επαρχιακή πόλη, φαίνεται να είναι ο μόνος υπερασπιστής μιας ανθρωπότητας προς εξαφάνιση, καθώς μια σειρά από περίεργες καταστάσεις, όπως η εμφάνιση μιας γιγάντιας φάλαινας σε ένα τσίρκο, οδηγούν τους κατοίκους σε μια καταστροφική εξέγερση.

Άποψη: Ο Μπέλα Ταρ δεν θέλει ιδιαίτερες συστάσεις. Ένας ποιητής του σινεμά, μια μοναχική, σιωπηλή περσόνα σε έναν κόσμο γεμάτο φασαρία που με τις ελεγειακές, αργόσυρτες ταινίες έφερε μια νέα διάσταση στο σύγχρονο σινεφίλ σινεμά, ένα σινεμά για δυνατούς θεατές, εξοικειωμένους με τον κόσμο του ούγγρου σκηνοθέτη.

Σε αποκατεστημένη κόπια κυκλοφορεί μια από τις σπουδαιότερες στιγμές της φιλμογραφίας του, σε σενάριο του νομπελίστα πλέον συγγραφέα Λάζλο Κρασναχορκάι, με την γνώριμη ασπρόμαυρη αισθητική του, τους ελλειπτικούς διαλόγους, την αφήγηση βγαλμένη από το θέατρο του παραλόγου και τον Μπέκετ και μια ιστορία πολιτική με την ευρύτερη έννοια του όρου.

Ένα απομονωμένο περιβάλλον, μια τοπική κοινωνία γεμάτη αντιφωνίες παρά αρμονίες που επιχειρεί ωστόσο να κατακτήσει εκείνο που πέτυχε ο γερμανός συνθέτης της εποχής του Μπαρόκ, Αντρέας Βερκμάιστερ, να ακούγονται όλες οι τονικότητες αποδεκτές στα πλήκτρα και έτσι να φτάσει στην αρμονία.

Όπως συχνά συμβαίνει και στο λογοτεχνικό έργο του Κρασναχορκάι (άλλωστε πρόκειται για μεταφορά βιβλίου του από το 1989), όσο οι κεντρικοί χαρακτήρες αναζητούν απαντήσεις σε πολιτιστικά ή υπαρξιακά ερωτήματα, εν προκειμένω περί μουσικής αρμονίας και τον στόχο που εξυπηρετεί αυτή η προσπάθεια του ανθρώπου να πιάσει ουράνιες, συμπαντικές νότες, τριγύρω εκτυλίσσεται ένα ολόκληρο κοινωνικό ανάπτυγμα παρακμής, διαφθοράς, ακρίβειας, πείνας και εξουσίας.

Η κοινωνία που παρουσιάζει ο Ταρ είναι βαθιά βουτηγμένη στην αναρχία και στην ανομία, όσο ήσυχη και αν φαντάζει λόγω των ισορροπημένων μονοπλάνων διαρκείας ή της ήσυχης φόρμας και της ασπρόμαυρης (και άρα επίσης χρωματικά ήρεμης όψης) φωτογραφίας.

Η λύση σε αυτό είναι η φιλοσοφία με την πλατωνική έννοια του φιλοσόφου-κυβερνήτη, μιας και αυτό που μοιάζει να προτείνει ο Ταρ είναι αλλαγή στάσης ζωής και κατ΄επέκταση αλλαγή φιλοσοφίας στο πώς αντιλαμβανόμαστε την σχέση μας με την εξουσία και το κοινωνικό σύνολο. Ο ναΐφ Βάλουσκα είναι ο μόνος που αντικρίζει το μέλλον κατάματα γινόμενος ένα alter ego του δημιουργού.

Και όλα αυτά ενώ το κουφάρι μιας φάλαινας στέκει σαν έκθεμα σε μια απροσδιόριστη χρονική στιγμή της ευρωπαϊκής ιστορίας, για να υπενθυμίζει τον όλεθρο της ανθρωπότητας, την πτώση από τον Παράδεισο λόγω αλαζονείας και υπερβολής.

Η ύψιστη ύβρις έχει ήδη διαπραχθεί και ο Ταρ στέκεται σκεπτικός απέναντι σε όλο αυτό, χωρίς πεσιμισμό, με μια λυρικότητα σκληρή και μια γλώσσα για πολλούς ίσως δυσνόητη, σαν μια σφήνα στο χωροχρονικό συνεχές μέσα στο οποίο δίχως να τορπιλίζει καταστάσεις, εξυφαίνει με μαεστρία όσα απασχολούν την μεταπολεμική κοινωνία στον παραλογισμό της και στην παράνοια της.