28o ΦΝΘ: Το MOVE IT γράφει για τις ταινίες - Μέρος 5o

Το 28ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης διεξάγεται 5 έως 15 Μαρτίου 2026.

ΣΧΕΤΙΚΑ45 ελληνικά ντοκιμαντέρ από το 28ο ΦΝΘ ταξιδεύουν σε όλη την Ελλάδα

Όπως κάθε χρόνο, με βάση την εξαιρετική μας συνεργασία με το Φεστιβάλ, στο MOVE IT παρακολουθούμε και γράφουμε για όσες περισσότερες ταινίες μπορούμε. Μη ξεχνάτε πως όσες θα διαβάσετε στα καθημερινά μας ποστ, είναι διαθέσιμες online στην πλατφόρμα του φεστιβάλ.

Σωνιέρου 4 του Φωκίωνα Μπόγρη

Ο Κώστας ξεκίνησε από ένα χωριό της Κρήτης με όνειρο να γίνει ηθοποιός. Πάντα σε ρόλους κινηματογραφικού «σκληρού», πέρασε από κάθε είδους σετ –του Φίνου, του Αγγελόπουλου, του Γκουσγκούνη, της βιντεοπαραγωγής, της τηλεόρασης– κυνηγώντας μια ευκαιρία. Φέρνοντας την ιστορία ενός δευτεραγωνιστή στο προσκήνιο, διανύουμε παράλληλα 50 χρόνια ελληνικού σινεμά.

Το ντοκιμαντέρ Σωνιέρου 4 του Φωκίωνα Μπόγρη είναι σε πρώτο επίπεδο ένας φόρος τιμής σε μια cult φιγούρα του εγχώριου κινηματογράφου. Προκειμένου, όμως, να συνθέσει το μωσαϊκό της ιστορίας του Κώστα Στεφανάκη, ο σκηνοθέτης αφηγείται τελικά την ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου από τη δεκαετία του '70 και μετά, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στα χρόνια του '80, την αξέχαστη εποχή της ελληνικής βιντεοταινίας. Ο Μπόγρης γνωρίζει, βέβαια, το θέμα του καλά, αφού είναι εκείνος που έχρισε πρωταγωνιστή τον Στεφανάκη με την πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία το 2009, την “Κάθαρση”. Έως τότε, όπως μαθαίνουμε από το πλούσιο υλικό που αξιοποιείται στη Σωνιέρου 4 (υπεύθυνη για την έρευνα η Δήμητρα Χρονοπούλου), ο Στεφανάκης είχε στο ενεργητικό του πολυάριθμους ρόλους υποδυόμενος το σκληροτράχηλο, επικίνδυνο αρσενικό, στο σύνολό τους όμως μόνο υποστηρικτικούς.

Η Σωνιέρου 4 λειτουργεί αναμφίβολα ως ένδειξη αγάπης και θαυμασμού προς το πρόσωπο του ηθοποιού με την ξεχωριστή φυσιογνωμία, καθιστώντας τη θέαση της απαραίτητη για τους θαυμαστές του. Μα λειτουργεί εξαιρετικά και ως εισαγωγικό σημείωμα σε αυτό που ονομάζουμε cult ελληνικό κινηματογράφο, αλλά όχι μόνο, αφού το πρόσωπο του Κώστα Στεφανάκη το συναντάμε σε ταινίες του Παντελή Βούλγαρη, του Νίκου Κούνδουρου, του Σωτήρη Γκόριτσα. Ακούραστος, ο Στεφανάκης είναι πανταχού παρών από τη δεκαετία του '70 κι έπειτα, ένας στιβαρός βράχος πάνω στον οποίο οι επαγγελματίες του κινηματογράφου μπορούν άφοβα να στηριχτούν, όπως διαφαίνεται από τις συνεντεύξεις του Όμηρου Ευστρατιάδη, Σωτήρη Γκόριτσα, Γιάννη Οικονομίδη και πολλών άλλων.

Ο σκηνοθέτης, όμως, δεν μένει στην επιφάνεια του θέματός του. Αντίθετα αναδεικνύει με διακριτικότητα και ευαισθησία την αντίθεση της προσωπικής ζωής του Στεφανάκη σε σχέση με τον τυποποιημένο σκληρό ρόλο που έπαιζε μπροστά από τις κάμερες σε όλη του τη ζωή. Αφουγκραζόμενος τις διηγήσεις
της κόρης του ηθοποιού, αλλά και στενών του φίλων, ο Φωκίων Μπόγρης μας παραδίδει ένα ολοκληρωμένο πορτραίτο, και μας κάνει να αγαπήσουμε έναν άνθρωπο που δεν γνωρίσαμε ποτέ (6,5/10) - Ερμίνα Δημητρίου. .

Γεννημένος δύο φορές του Στέλιου Κούλογλου

Η νέα ταινία του Στέλιου Κούλογλου θεματοποιεί την απρόσμενη φιλία ανάμεσα σε έναν (με κινηματογραφικό τρόπο) επιζήσαντα του Ολοκαυτώματος και το γιο ενός αμετανόητου ως το τέλος Βέλγου Ναζί.

Ο Σιμόν Γκρονοφσκί, εν ενεργεία δικηγόρος (κι ας βρίσκεται αισίως στη δέκατη δεκαετία της ζωής του) και ερασιτέχνης πιανίστας, γλίτωσε από το 20ο κονβόι με κατεύθυνση προς τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, όταν κάποιοι συν – αιχμάλωτοί του κατόρθωσαν να ανοίξουν από μέσα την πόρτα του βαγονιού τους κι η μητέρα του τον έσπρωξε προς τα έξω. Αν ήξερε, δηλώνει, ότι δε θα ξαναέβλεπε τη μητέρα του, δε θα είχε πηδήξει ποτέ από το τρένο.

Η κάμερα του Κούλογλου τον ακολουθεί κατά πόδας – η μοναδική περίπτωση παιδιού που γλίτωσε κατ’ αυτόν τον τρόπο από τη ναζιστική γενοκτονία δε θα μπορούσε, άλλωστε, να μην πρωταγωνιστεί. Το ψηφιδωτό της οικογενειακής του ιστορίας αποκαλύπτεται μέσα από τις ομιλίες του ίδιου σε διάφορα σχολεία όπου καλείται πλέον να μιλήσει για το φασισμό.

Μέσα από ένα κολάζ πρωτοπρόσωπων αφηγήσεων, λοιπόν, πληροφορούμαστε όλη τη θαυμαστή αλληλουχία των συμβάντων που οδήγησαν στην κινηματογραφική του έξοδο από το κονβόι 20, καθώς και το γιατί χρειάστηκαν 60 ολόκληρα χρόνια για να αρχίσει να μιλάει για την ιστορία του. Κυρίως, όμως, μαθαίνουμε το πώς στέκεται απέναντι στην έννοια της συγχώρεσης και κάπου εδώ η ιστορία του τέμνεται με εκείνη του αντιφασίστα κομίστα Κόνραντ Τινέλ, γιου δοσιλόγου και αδερφού περήφανων μελών των SS.

Ο Γκρονοφσκί, έχοντας απόλυτη επίγνωση του ότι ο όψιμος φίλος του κουβαλάει ένα δυσβάσταχτο φορτίο οικογενειακής ενοχής, δηλώνει ότι τον θεωρεί αδερφό του. Οι σκηνές που μιλούν μαζί για την πολύτιμη – για διαφορετικούς λόγους στον καθένα – φιλία τους είναι αβίαστα συγκινητικές, όπως και το μεγαλύτερο μέρος του συγκλονιστικού αυτού ντοκιμαντέρ.

Υπάρχει μια σκηνή που ίσως μάς δίνει ένα κλειδί για την όλη θέαση της ιστορίας: σε ένα μουσείο αφιερωμένο στη γενοκτονία των Εβραίων, ο Γκρονοφσκί καταχωρεί σε μια ψηφιακή βάση δεδομένων το όνομα της μητέρας του κι εμφανίζονται πληροφορίες για το στρατόπεδο όπου οδηγήθηκε με τη σήμανση gestorben (απεβίωσε). Στη συνέχεια, καταχωρεί και το δικό του όνομα και συμπληρώνει γελώντας «για εμένα δεν γράφει gestorben».

Ίσως όταν συνειδητοποιείς το δώρο της δεύτερης γέννησης (όπως ευστοχότατα σημειώνει ο τίτλος) που σου δόθηκε, μπορείς – μ’ όλες τις βαριές ενοχές που αυτό εμπεριέχει – να αφιερώσεις το υπόλοιπο της ζωής σου στην ομορφιά και τη συγχώρεση (8/10) - Nόρα Μαυρίδη.

To 28o Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης διεξάγεται φέτος από τις 5 μέχρι και τις 15 Μαρτίου. To ΜΟVE IT βρίσκεται εκει και σας μεταφέρει όλα όσα συμβαίνουν.