Aνάλυση: «Τρεις ημέρες του Κόνδορα». Το πολιτικό μέλλον

Στο MOVE IT εξετάζουμε ταινίες του πρόσφατου (ή όχι και τόσο) παρελθόντος, υπό ένα διαφορετικό οπτικό πρίσμα και αποκρυπτογραφούμε την εικονολογία του φιλμ.  Ο Καθηγητής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Γιώργος Αραμπατζής, περνάει από το μικροσκόπιό του αυτή την φορά, το "Τρεις ημέρες του Κόνδορα" του Σίντνεϊ Πόλακ.

ΣΧΕΤΙΚΑAνάλυση: «Η κόρη του Ρέμπραντ». Προσποίηση και ψευδαίσθηση

Ο Σίντνεϊ Πόλακ είναι από τους νεωτερικούς σκηνοθέτες του Χόλυγουντ, ένα χαρακτηριστικό που υπολανθάνει της φήμης του ότι είναι ένας ακαδημαϊκός τεχνίτης. Το αριστούργημά του, πιθανώς, είναι το φιλμ «Τρεις ημέρες του Κόνδορα» (1975) το οποίο συμπυκνώνει τη χολυγουντιανή λάμψη και μυθολογία (ο Ρόμπερτ Ρέντφορντ και η Φέι Νταναγουέι είναι οι πρωταγωνιστές), την αποτελεσματικότητα της αφήγησης και μερικές ενδιαφέρουσες ιδέες.

Ο ήρωας (Ρέντφορντ) είναι η επιτομή του φιλελεύθερου Αμερικανού, άνετος και γοητευτικός, ικανός και παραγωγικός στην επιστημονικο-γραφειοκρατική εργασία του για τις μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ. Μια ξαφνική, δραματική στροφή, στην αρχή της πλοκής, τον καθιστά αποσυνάγωγο και καταζητούμενο χωρίς να φταίει, πέρα από το ότι έχει αντιληφθεί μια σκοτεινή λεπτομέρεια της οργάνωσης που υπηρετεί. Στο υπόλοιπο της ταινίας θα προσπαθήσει όχι μόνο να παραμείνει ζωντανός αλλά και να ξεπλύνει το όνομά του. Μια μοναχική, ευαίσθητη γυναίκα (Νταναγουέι), που θα συναντήσει τυχαία, θα γίνει αρωγός του. Ωστόσο, παρ’ όλη την επιτυχία των προσπαθειών του, δεν θα αποφύγει το πεπρωμένο της μοναξιάς και της απομόνωσης.

Η πλοκή θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί χιτσκοκική (βλ. το βασικό θέμα του Χίτσκοκ, του αθώου που καταδιώκεται) αν δεν υπήρχε στο φιλμ μια ιδιαίτερη, πολιτική προοπτική. Αυτή αφορά στο ζήτημα της αυτοσυνείδησης της οργάνωσης των σύγχρονων κοινωνιών. Η εν λόγω οργάνωση έχει τόσο εξελιχθεί στο πληροφορικο-γραφειοκρατικό επίπεδο ώστε υπερβαίνει τις ατομικές συνειδήσεις κι αυτό επιτρέπει την απόκρυψη σκοτεινών επιχειρήσεων. ‘Όταν κάποιος διακρίνει μια αποκαλυπτική λεπτομέρεια τότε καθίσταται αποδιοπομπαίος τράγος και η μοναξιά που προκύπτει δεν είναι μόνο δική του αλλά αφορά στο σύνολο των ατόμων. Το τελευταίο δηλώνεται με τα έρημα τοπία που στοιχειώνουν τη φωτογραφική τέχνη και την ψυχή της ηρωίδας (Νταναγουέι), της περιστασιακής βοηθού του ήρωα.

Αυτός ο τελευταίος θα δράσει μέχρι το τέλος της ταινίας, ακολουθώντας το φιλελεύθερο πρόσταγμα της πολιτικής διαφάνειας. Όμως, στην αντίθεσή του με έναν τομεάρχη των μυστικών υπηρεσιών, στο τέλος της ιστορίας, θα γίνει επίκληση του γεγονότος ότι υπάρχει κάτι που δεν εμπίπτει στη διαφάνεια του φιλελεύθερου ελέγχου και αυτό είναι το μέλλον. Το μυστήριο του μέλλοντος απαιτεί μια αντίστοιχη μυστικότητα κατά την προετοιμασία της αντιμετώπισής του.

Στην ουσία, αναλαμβάνονται δράσεις για να αντιμετωπισθούν τα πιθανολογικά σενάρια για το μέλλον, οι οποίες, όμως, πρέπει να παραμένουν μυστικές αν θέλουμε να είναι αποτελεσματικές. Αυτό, βέβαια, συμβαίνει και στη δραματική συγκρότηση της ταινίας η οποία παραδίδει το «μυστικό» της μόνο στις τελευταίες σκηνές της αντίθεσης. Στο τέλος, ο φακός δείχνει τον ήρωα να περνάει μέσα από ένα κλιμάκιο του στρατού της σωτηρίας, κάτι που, ίσως, να υπονοεί ότι η διαφάνεια είναι μόνο ένα όνειρο των ανθρώπων καλής πίστης και βούλησης.

Ενδιαφέρον, πιθανώς, από φιλοσοφική άποψη, είναι ότι ένας συνάδελφος του ήρωα, που αναζητήθηκε και θανατώθηκε, ονομάζεται Χάιντεγγερ, φέρει δηλαδή το όνομα του γνωστού Γερμανού φιλοσόφου.

 Γιώργος Αραμπατζής

Ο Γιώργος Αραμπατζής είναι Καθηγητής στο Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και ΣΕΠ (ΕΑΠ). Ασχολείται με την εικονολογία και έχει δημοσιεύσει βιβλία και άρθρα για τον κινηματογράφο.