Ανάλυση - "Dept. Q": Συγκίνηση και φιλία

Στο MOVE IT εξετάζουμε ταινίες του πρόσφατου (ή όχι και τόσο) παρελθόντος, υπό ένα διαφορετικό οπτικό πρίσμα και αποκρυπτογραφούμε την εικονολογία του φιλμ.  Ο Καθηγητής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Γιώργος Αραμπατζής, περνάει από το μικροσκόπιό του αυτή την φορά, την τηλεοπτική σειρά "Dept Q.".

ΣΧΕΤΙΚΑAνάλυση: «Η κόρη του Ρέμπραντ». Προσποίηση και ψευδαίσθηση

Το Dept. Q είναι μια σειρά του Netflix των Scott Frank και Chandni Lakhani, που βασίζεται σε μια Δανική αστυνομική σειρά βιβλίων του Jussi Adler-Olsen. Έχει, επομένως, σχέση με την πολύ δημοφιλή πλέον  σκανδιναβική μαύρη αστυνομική λογοτεχνία και αυτό γίνεται αρκετά ευκρινές κατά την παρακολούθηση της σειράς. Φαίνεται ότι η συγκεκριμένη λογοτεχνία έχει επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό όχι μόνο το σύγχρονο σασπένς αλλά, γενικά, την εικόνα που έχουμε για τον άνθρωπο και τις ανθρώπινες σχέσεις.

Η σειρά αφηγείται πως ένας αστυνομικός επιθεωρητής με προβληματική ιδιωτική ζωή και συμπεριφορά – όπως συμβαίνει συνήθως σε αυτή τη λογοτεχνία – ηγείται ενός νέου τμήματος (του Dept. Q του τίτλου) που στόχο έχει να επιστρέφει στην έρευνα άλυτων εγκληματικών υποθέσεων του παρελθόντος. Υποβοηθούμενος από έναν Σύριο οξυδερκή πρόσφυγα με ανεξερεύνητο παρελθόν και μια συνάδελφό του, επίσης με ψυχολογικά προβλήματα, θα κατορθώσει αυτός να διαλευκάνει την παλαιά υπόθεση εξαφάνισης μιας εισαγγελέως.

Η σειρά, όπως πολλές παρόμοιες, στηρίζεται στο σασπένς το οποίο πυροδοτείται από την ακόλουθη αξιωματική αρχή: ο πλησίον είναι ένας ελλοχεύων κίνδυνος και η συμπεριφορά του είναι πιθανότατα κακουργηματική, ως αποτέλεσμα ενός πολύ ισχυρού κοινωνικού ντετερμινισμού. Σε διάκριση από το έγκλημα για λόγους συμφέροντος του κλασικού αστυνομικού μυστηρίου, αλλιώς από το θέμα του serial killer ο οποίος δρα υπό την πίεση μιας ψυχοπαθολογίας, εδώ το έγκλημα συνδέεται με κατ’ εξοχήν κοινωνικές παθολογίες που παράγουν διαστροφή, παραβατικότητα και διαρκή κακοβουλία. Οι ρίζες αυτής της αντίληψης εντοπίζονται, προφανώς, στον νατουραλισμό με τον οποίο η σκανδιναβική λογοτεχνία έχει στενότατες σχέσεις (ο Αύγουστος Στρίντμπεργκ, για παράδειγμα, υπήρξε για κάποιο καιρό νατουραλιστής συγγραφέας).  Κανονικά, ο νατουραλισμός δεν πρέπει να συνδέεται με το σασπένς. Εδώ, όμως, γίνεται μια παραχώρηση η οποία οφείλεται σε μια προσαρμογή στις οικονομικές επιταγές του θεάματος. Το σασπένς του Χίτσκοκ, για παράδειγμα, απεχθάνεται στον ύψιστο βαθμό τον νατουραλισμό.

Τι αντιτίθεται, άραγε, σ’ αυτή την κακουργηματική διάπλαση του ανθρώπου; Στην εν λόγω σειρά, η φιλία είναι ένας τέτοιος παράγων αντίστασης. Η φιλία, εδώ, υποτάσσεται στη συγκινησιοκρατία. Ειδικότερα, η φιλία μπορεί να συντάσσεται με κάποιες εγγενείς ιδέες που της προσιδιάζουν ή να προκύπτει από το σύνολο των φιλικών εμπειριών. Η εικόνα των ανθρώπινων σχέσεων που προτάσσεται στη σειρά ανήκει φανερά στη δεύτερη αντίληψη. Οι δυο παραπάνω απόψεις περί φιλίας, άλλωστε, δεν γίνεται να προσαρμοστούν η μια στην άλλη. Οι εγγενείς ιδέες περί φιλίας απαιτούν μια ελεγκτική κρίση, έναν έλεγχο για την ίδια τη φύση της κατά περίπτωση φιλίας. Οι εμπειρίες της φιλίας, όμως, είναι μη αναγώγιμες στην κρίση και υπακούουν σε μια συγκινησιοκρατική θέση η οποία υπονοεί ότι «έτσι έχουν τα πράγματα για τους ανθρώπους». Η φιλία υπάρχει στο μέτρο που οι συγκινήσεις της φιλίας είναι ενεργές και παύει στην αντίθετη περίπτωση.

Η συγκινησιοκρατία, που αποτελεί το έδαφος της μόνης κοινωνικά συνθετικής αξίας της σειράς επηρεάζει και την υποκριτική των ηθοποιών της η οποία αδιάλειπτα υπακούει στον ψυχολογισμό. Οι στιγμές κατά τις οποίες παίρνει κανείς απόσταση από τον εαυτό του, χωρίς αυτό να οφείλεται σε κάποια ψυχολογική δυσανεξία, δεν εξετάζονται, ούτε καν αναφέρονται από την ιδέα περί ανθρώπου, που προβάλλει η σειρά.

Γιώργος Αραμπατζής

Ο Γιώργος Αραμπατζής είναι Καθηγητής στο Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και ΣΕΠ (ΕΑΠ). Ασχολείται με την εικονολογία και έχει δημοσιεύσει βιβλία και άρθρα για τον κινηματογράφο.