Αφιέρωμα: Οι κορυφαίες ταινίες των 80s

Για χρόνια η δεκαετία του '80 κουβαλούσε τη ρετσινιά της «χαμένης» περιόδου του σύγχρονου κινηματογράφου. Ήταν η εποχή των υπερπαραγωγών, του MTV, των γιγαντιαίων ώμων στα σακάκια, των βιντεοκασετών και της εμπορικής λογικής που –σύμφωνα με αρκετούς– έπνιξε την καλλιτεχνική φιλοδοξία. Κι όμως, μια νέα μεγάλη ψηφοφορία περισσότερων από διακοσίων κριτικών, σκηνοθετών, προγραμματιστών φεστιβάλ και ανθρώπων της κινηματογραφικής βιομηχανίας αποδεικνύει ότι ίσως χρειάστηκε σχεδόν μισός αιώνας για να αναγνωρίσουμε πως τα '80s ήταν μία από τις περισσότερο παρεξηγημένες δεκαετίες στην ιστορία του σινεμά 

ΣΧΕΤΙΚΑΑφιέρωμα: Όταν το Χόλιγουντ μετέτρεπε μη λευκούς χαρακτήρες σε λευκούς

Για χρόνια αντιμετωπίστηκαν ως η περίοδος κατά την οποία το Χόλιγουντ θυσίασε την καλλιτεχνική αναζήτηση στον βωμό του θεάματος, της κατανάλωσης και της εμπορικής υπερβολής. Κι όμως, όταν απομακρύνεται κανείς από τα στερεότυπα, το τοπίο αλλάζει εντυπωσιακά. Η δεκάδα των σημαντικότερων ταινιών της δεκαετίας περιλαμβάνει δημιουργούς όπως ο Μάρτιν Σκορσέζε, ο Ακίρα Κουροσάβα, ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ, ο Ντέιβιντ Λιντς και ο Στίβεν Σπίλμπεργκ. Είναι δύσκολο να χαρακτηρίσει κανείς «φτωχή» μια δεκαετία που φιλοξενεί τόσο διαφορετικές κινηματογραφικές φωνές, τόσο διαφορετικές αισθητικές και τόσο διαφορετικές αντιλήψεις για το ίδιο το μέσο.

.Μια νέα μεγάλη ψηφοφορία, όμως, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από διακόσιοι κριτικοί, σκηνοθέτες, προγραμματιστές φεστιβάλ και επαγγελματίες του χώρου, έρχεται να θυμίσει ότι η ιστορία του σινεμά έχει την κακή συνήθεια να διαψεύδει τις βεβαιότητες κάθε εποχής. 

Η μεγαλύτερη έκπληξη, πάντως, δεν βρίσκεται στα ονόματα των δημιουργών αλλά στην κορυφή της κατάταξης. Εκεί βρέθηκε το “Do the Right Thing” του Σπάικ Λι, μια ταινία που εμφανίστηκε σχεδόν στις μισές λίστες όσων συμμετείχαν στην έρευνα. Και, για να είμαστε ειλικρινείς, δύσκολα μπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι πρόκειται για επιλογή που οφείλεται μόνο στη νοσταλγία. Η ταινία μοιάζει σήμερα πιο σύγχρονη απ' όσο ήταν όταν πρωτοβγήκε στις αίθουσες. Οι φυλετικές εντάσεις, η κοινωνική πόλωση και η έκρηξη της οργής που περιγράφει εξακολουθούν να βρίσκονται στην καρδιά της αμερικανικής πραγματικότητας. 

Η νέα ψηφοφορία αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν συγκριθεί με μια αντίστοιχη έρευνα που είχε πραγματοποιηθεί το 1989 από το American Film. Τότε, το “Raging Bull” είχε αναδειχθεί κορυφαία ταινία της δεκαετίας και μια σειρά από τίτλους θεωρούνταν αδιαμφισβήτητες επιλογές του κινηματογραφικού κανόνα. Σήμερα, αρκετοί από αυτούς έχουν εξαφανιστεί από τις υψηλές θέσεις ή λείπουν εντελώς από τα αποτελέσματα. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι συγκεκριμένες ταινίες έγιναν ξαφνικά χειρότερες. Σημαίνει ότι αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο διαβάζουμε την ιστορία του κινηματογράφου. Κάθε γενιά ανακαλύπτει νέες προτεραιότητες, διαφορετικές ευαισθησίες και άλλα έργα που συνομιλούν πιο έντονα με το παρόν της.

Την ίδια στιγμή, ταινίες που κάποτε αντιμετωπίστηκαν με δυσπιστία γνωρίζουν μια σχεδόν θεαματική αποκατάσταση. Το “The Shining” του Στάνλεϊ Κιούμπρικ είναι ίσως η πιο διάσημη περίπτωση. Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς σήμερα ότι ο δημιουργός του είχε δεχθεί τόσο σκληρή κριτική ώστε να βρεθεί ακόμη και στα Razzie ως υποψήφιος για Χειρότερο Σκηνοθέτη. Σαράντα και πλέον χρόνια αργότερα, η ίδια ταινία αντιμετωπίζεται σχεδόν καθολικά ως ένα από τα αδιαμφισβήτητα αριστουργήματα του κινηματογραφικού τρόμου.

Ανάλογη πορεία ακολούθησαν και το “Blade Runner” του Ρίντλεϊ Σκοτ, που από εμπορική απογοήτευση εξελίχθηκε σε σημείο αναφοράς για ολόκληρο το cyberpunk, καθώς και το “The Thing” του Τζον Κάρπεντερ. Το τελευταίο είχε αντιμετωπιστεί σχεδόν εχθρικά κατά την έξοδό του, με ορισμένες κριτικές να το χαρακτηρίζουν υπερβολικό ή ακόμη και «άχρηστο». Σήμερα συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα δείγματα κινηματογραφικού τρόμου και πρακτικών ειδικών εφέ.

Και αν τα '80s χρειάστηκαν τέσσερις δεκαετίες για να αποτιμηθούν χωρίς τις προκαταλήψεις της εποχής τους, ίσως το πραγματικό μάθημα να μην αφορά τη συγκεκριμένη δεκαετία. Αφορά το πόσο συχνά βιαζόμαστε να αποφασίσουμε ποια ταινία είναι «κλασική» και ποια είναι «αποτυχία». Η ιστορία του κινηματογράφου έχει αποδείξει περισσότερες από μία φορές ότι διαθέτει πολύ μεγαλύτερη υπομονή από τους θεατές της πρώτης εβδομάδας προβολής Aκολουθεί η λίστα με τις Top-30 ταινίες: 

1) Do the Right Thing (Spike Lee)
2) Blue Velvet (David Lynch)
3) Raging Bull (Martin Scorsese)
4) The Shining (Stanley Kubrick)
5) Raiders of the Lost Ark (Steven Spielberg)
6) Blade Runner (Ridley Scott)
7) Fanny And Alexander (Ingmar Bergman)
8) Brazil (Terry Gilliam)
9) Aliens (James Cameron)
10) Ran (Akira Kurosawa)

11) Wings of Desire (Wim Wenders)
12) E.T. The Extra Terrestrial (Steven Spielberg)
13) The King of Comedy (Martin Scorsese)
14) The Empire Strikes Back (Irvin Kershner)
15) Come and See (Elem Kilmov)
16) Back to the Future (Robert Zemeckis)
17) The Thing (John Carpenter)
18) Die Hard (John McTiernan)
19) Amadeus (Miloš Forman)
20) Crimes and Misdemeanors (Woody Allen)

21) Vagabond (Agnes Varda)
22) Hannah and Her Sisters (Woody Allen)
23) Paris, Texas (Wim Wenders)
24) Dekalog (Krzysztof Kieślowski)
25) L’Argent (Robert Bresson)
26) The Green Ray (Éric Rohmer)
27) Broadcast News (James L. Brooks)
28) Tootsie (Sydney Pollack)
29) This is Spinal Tap (Rob Reiner)
30) Blow Out (Brian DePalma)