«Με την πλευρά της ασθένειας»: Το Safe στον θερινό Παναθήναια

“Η ταινία είναι με την πλευρά της ασθένειας και όχι της θεραπείας”. Μ’ αυτά τα λόγια περιέγραφε το Safe ο Todd Haynes σε μια συνέντευξή του για την ταινία στο περιοδικό Bomb το καλοκαίρι του 1995. Μια ριζοσπαστική δήλωση για μια ρηξικέλευθη ταινία, αυτό το ιδιόμορφο τρομο-μελόδραμα ενός καθ’ όλα ιδιοσυγκρασιακού σκηνοθέτη, στο οποίο παρακολουθούμε την ιστορία μιας νοικοκυράς των μεσοαστικών αμερικάνικων προαστίων, η μονότονη ζωή της οποίας διαταράσσεται με τον ερχομό μιας μυστηριώδους ασθένειας που η ίδια θεωρεί πως προκαλείται από το περιβάλλον γύρω της.

Η ηρωίδα της Julianne Moore, παρά το γεγονός ότι η ταινία παραγνωρίστηκε στην εποχή της και παραμένει υποτιμημένη μέχρι και σήμερα, ξεχωρίζει σαν ένας από τους πιο ιδιαίτερους, ενδιαφέροντες και προφητικούς χαρακτήρες του αμερικάνικου σινεμά των τελευταίων δεκαετιών, συνοψίζοντας μέσα στην σχέση της με την ασθένεια και το σώμα όλη την ψυχοπαθολογία του υπερ-εξατομικευμένου και υπερ-προστατευμένου κοινωνικού υποκειμένου του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Σαν μια Jeanne Dielman που έχει μεταφερθεί στην suburbia του ριγκανικού μεταβιομηχανικού Λος Άντζελες, η Moore ενσαρκώνει την ευθραυστότητα των δεσμών, των σωμάτων και των ταυτοτήτων ως κατεξοχήν “ασθένεια” του ύστερου 20ού αιώνα.

Στο Safe, η ηρωίδα υποφέρει από αυτό που ονομάστηκε environmental illness, δηλαδή περιβαλλοντική νόσος - μια έννοια τόσο ανοιχτή που περικλείει μια εντελώς τρομακτική ιδέα: το γεγονός ότι στην εποχή του μεταβιομηχανικού καπιταλισμού της διαρκούς οικοκτονίας και της αόρατης μόλυνσης, ο εχθρός της ζωής μπορεί να γίνει το ίδιο το περιβάλλον της. Το οικοσύστημα της καπιταλιστικής μορφής ως αόρατος villain της ταινίας καθιστά το Safe μια ταινία για την παράνοια ως παθολογικό σύμπτωμα αλλά και ως εργαλείο διάγνωσης της πραγματικότητας, πιάνοντας το νήμα από την παλιά αμερικάνικη παράνοια των σκοτεινών 70s και προεικονίζοντας τη νέα αμερικάνικη παράνοια του Bugonia, συνδέοντας τις δύο παραδόσεις μέσα από την ιδέα του ανοσολογικού τρόμου.

Βάζοντας στο κέντρο την ασθένεια, ο Haynes την αντιμετωπίζει ως μια επαφή με το Πραγματικό που αναταράσσει, αναδιατάσσει και αναπροσαρμόζει - που δοκιμάζει τα υφιστάμενα όρια, θέτοντας διαρκώς καινούρια. Η συνάντηση με την ασθένεια είναι μια εμπειρία που δε μπορεί να συμβολοποιηθεί, δυσκολεύεται να ενταχθεί σε ένα προϋπάρχον εξηγητικό πλαίσιο, και αντιστέκεται στην ίδια την ερμηνεία. Απηχώντας την διαπίστωση της Virginia Woolf πως "η ασθένεια αποκαλύπτει τις αλήθειες που κρύβει η υγεία", η ηρωίδα του Safe ανοίγεται στον κόσμο και την διακινδύνευση μέσα από την ασθένεια, και ξανακλείνεται στην σφαίρα της προστατευμένης ύπαρξης μέσα από την θεραπεία.

Στην μετα-πανδημική εποχή της ατομικής φούσκας και της ατομικής ευθύνης, της διαρκούς κόπωσης και του μόνιμου burnout, της αποφυγής του πόνου και της επιβεβλημένης θετικότητας του wellness industrial complex, όπου η ασφάλεια αντιπαρατίθεται στην φροντίδα και η επαφή με τον άλλο αντιμετωπίζεται ως κίνδυνος, το Safe ξεχωρίζει σαν μια προφητική και ριζοσπαστική κινηματογραφική χειρονομία που υπονοεί με τους πιο λεπτούς και αδιόρατους τρόπους πως, όταν το ίδιο περιβάλλον γίνεται εχθρός της ζωής, σε βαθμό που κανείς δεν είναι πια ασφαλής, δεν μένει άλλη επιλογή από την ανατροπή του.

H ταινία του Todd Haynes θα προβληθεί στον θερινό κινηματογράφο Παναθήναια (Μαυρομιχάλη 165) την Τετάρτη 15 Ιουλίου στις 21.00, στα πλαίσια του κύκλου προβολών ΚΙΝΟ CLUB με τον κριτικό Αλέξανδρο Παπαγεωργίου. Μετά την ταινία θα ακολουθήσει συζήτηση, μέχρι όσο πάει.